و صاحب مصباح الهدايه ده مقام قائل هستند و شكر و خوف و رجا را بر آن هفت مقام پيش گفته افزودهاند و به تعبير « عز الدين كاشانى » منشأ اختلاف اين است كه برخى از مشايخ عرفان و تصوف يك چيز را « حال » و بعضى « مقام » تلقى كردهاند .
پس مقام
الف . اكتسابى است نه موهبتى
ب . دائم و پايدار است نه زواليابنده
ناگفته نماند كه « احوال » نيز عبارتند از :
مراقبه ، قرب ، محبت ، خوف ، رجاء ، شوق ، انس ، اطمينان ، مشاهده و يقين . « 1 »
قبلا متذكر شديم كه « مراحل عرفان » از ديدگاه عارفان به اشكال و گونههاى مختلف مطرح و به صورت متكثر و متنوع ارائه شد كه به برخى از آن مراحل اشاراتى خواهيم داشت :
الف . هفت شهر عشق
از ديدگاه شيخ فريد الدين عطار نيشابورى « هفت مرحله » براى سير و سلوك عرفانى وجود دارد كه عبارتند از :
طلب : سالك در اين مرحله يكسره در جهد و جنب و جوش و صبر و بصيرت يا بيدارى و پايدارى از سوى سالك هماره وجود داشته و سالك هيچ آرامشى در اين مرحله ندارد .
عشق : در اين مرحله « عشق مدار » بوده و عقل حسابگر را رها مىكند و با نيروى عشق كه سوزنده ، سازنده ، و گدازنده است و حرارتبخش و سوزآفرين همه مشكلات و آسيبهاى سير و سلوك را تحمل مىنمايد و به پيش مىرود .
هامش
( 1 ) . ر . ك : مصباح الهدايه و مفتاح الكفايه ، ص 125 ؛ تاريخ تصوف در اسلام ، دكتر غنى ، صص 215 - 212 .