محمد تقى جعفرى رحمه اللّه : « صحيحترين كار در عالم عرفان ( نظرى و عملى ) آن است كه آدمى بفهمد كه از آغاز آگاهى ( يقظه ) وارد اقيانوس حقيقت شده است . » « 1 »
و اينك نيم نگاهى به برخى تعاريف كه از « چيستى عرفان » ارائه شده است افكنيم كه به شرح ذيل است :
« ألعارف من أشهد اللّه ذاته و صفاته و أسمائه و أفعاله . فالمعرفة حال تحدث عن شهود ؛ عارف كسى است كه خداوند به شهود ذات ، صفات ، اسماء و افعال خود مفتخرش كرده باشد پس معرفت حالى است كه از شهود پديد مىآيد . » « 2 »
« و المنصرف بفكره إلى قدس الجبروت مستديما لشروق نور الحقّ فى سرّه يخص باسم العارف ؛ عارف كسى است كه فكر خود را متوجه عالم قدس كرده است تا نور حق پيوسته بر باطنش بتابد . » « 3 »
قال على عليه السّلام : « ألعارف من عرف نفسه فاعقتها و نزهها عن كلّ ما يبعدها و يوبقها ؛ عارف كسى است كه خويشتن را شناخته و آزاد و رها كرده باشد و آنگاه ز هرچه كه او را از حق سبحانه دور مىنمايد و يا زمينگيرش مىكند منزه گردد . » « 4 »
قال الصادق عليه السّلام : « ألعارف شخصه مع الخلق و قلبه مع اللّه و لا مونس له سوى اللّه و هو فى رياض قدسه متردّد و من لطائف فضله متزود ؛ عارف بدنش با خلق و دلش با خداست و توشهاش آن سويى است ، قلبش در پيشگاه ملكوت عالم آمد و شد دارد ، مونسش حق سبحانه است . » « 5 »
و به تعبير شيخ شبسترى كه در پاسخ سؤال :
هامش
( 1 ) . خودشناسى ، تكامل و عرفان ، گردآورى ، تنظيم و تلخيص محمد رضا جوادى ، ص 202 ، دفتر نشر فرهنگ اسلامى ، چاپ اول ، 1378 ش ، تهران .
( 2 ) . عبد الرزاق كاشانى ، كمال الدين ، اصطلاحات الصوفيه ، ص 104 ، ج دوم ، انتشارات بيدار ، 1370 ، قم .
( 3 ) . الإشارات و التنبيهات ، ج 3 ، نمط نهم ، شيخ ابو على سينا ؛ و مقالات فلسفى ، ج 2 ، صص 172 - 143 ؛ در آسمان معرفت ، ص 345 - 343 ؛ دروس شرح اشارات و تنبيهات ، نمط نهم ، ص 60 - 59 ، علامه حسنزاده آملى .
( 4 ) . شرح غرر و درر ، ج 2 ، ص 48 .
( 5 ) . مصباح الشريعه منسوب به امام صادق عليه السّلام ، باب 56 .