از سوى ديگر برخى عشق را به دو قسم ( الف عشق اكبر ، محبت اوّل ، عشق به دوست حقيقى كه با عشق به خود و حبّ به ذات جهان را آفريد و عشق را در تمام هستى از جمله انسان جارى كرد و عشق به خود را در فطرت انسان به وديعت نهاد كه عشق به « بود مطلق » و « نمود آن بود مطلق » است . ب ) عشق اصغر كه پلى و گذرگاهى براى رسيدن به عشق اكبر و كمال و جمال محض باشد ، هست و عشق به « نمودها » است تا به عشق به « بود و نمود » منتهى گردد كه :
جمله معشوق است و عاشق پردهاى * زنده معشوق است و عاشق مردهاى
و به همين دليل قرآن كريم تنها محبّت اكبر و عشق اكبر و راستين را توصيه كرده و بر آن تأكيد مىورزد . « 1 »
نشانههاى عشق اكبر و راستين « 2 »
1 . ترجيح خدا بر همه محبوبهاى ديگر
2 . اطاعت و تسليم محض محبوب شدن
3 . پيروى از شريعت ناب محمدى صلّى اللّه عليه و آله
4 . دوستى با دوستان خدا و دشمنى با دشمنان خدا
5 . حاكميت عقل و اخلاق بر همه امور
6 . عشق به لقاى ربّ
7 . ياد خدا و محبوب
8 . آرامش و قرار با انس و حشر با محبوب
9 . عشق به قرآن و عترت طاهره عليهم السّلام
10 . عبوديت در برابر پروردگار
هامش
( 1 ) . بقره ، 165 ؛ توبه ، 24 ؛ هود ، 113 ؛ عنكبوت ، 4 ؛ زمر ، 3 ؛ شورى ، 6 - 9 .
( 2 ) . ر . ك : كاشفى ، محمد رضا ، آئين مهرورزى ، صص 85 - 98 ؛ عرفان و تصوّف ، ص 236 - 237 ، چ اول ، 1384 .