است و خداى سبحان در وصف خويش نيز فرمود :
رَفِيعُ الدَّرَجاتِ ذُو الْعَرْشِ
« 1 » پس يقظه و بيدارى يا توجّه عقل و دل لازم است و نشانههاى مرگ ارادى را دانستن و مرگ ارادى را نشانه گرفتن تا به آن مرتبه و مقام رسيدن كه زندگى حقيقى و « حيات طيبه » است و حيات طيّبه نيز فراطبقاتى و برتر از جنسيت زن و مرد بودن كه فرمود :
مَنْ عَمِلَ صالِحاً مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثى وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَياةً طَيِّبَةً
« 2 » و در « شرح غرر الفرائد » حكيم سبزوارى شئون نفس ناطقه و راههاى تكامل و تصعيد تا مرحله فناء و دست يازيدن به مرگ ارادى مطرح شده است كه چنين است :
تجلية ، تخلية تحية * ثمّ فن مراتب مرتقية
محو ، و طمس محق ادر العملا * تجلية للشرع ان تمثيلا
تخلية تهذيب باطن يعدّ * عن سوء الأخلاق كبخل و حسد
تحلية أن صار للقلب الخلىّ * عن الرّذائل ، الفضائل الحلى
فن شهود كل ذى ظهور * مستهلكا بنور نور النّور
بفعله الأفعال يمحو الحقّ * فى النعت طمس ، فى الوجود المحق « 3 »
در ابيات ياد شده مراحل تجليه ، تخليه و تحليه كه شريعتگرايى براى تهذيب نفس و پيراستگى از رذائل و آراستگى به فضايل مطرح شد تا سالك به درجه « فناء » چه فناى فعلى و صفاتى و چه فناى ذاتى برسد و از كثرت به وحدت سير نمايد و « توحيد ناب » را در پرتو « ولايت الهيّه » ادراك كند و از « تعلق » و « تعيّن » رهايى يافته به « كمال انقطاع » و به تعبير قرآنى « تبتّل » برسد كه فرمود :
وَ اذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ وَ تَبَتَّلْ إِلَيْهِ تَبْتِيلًا
« 4 » و در حقيقت بهترين و برترى راه براى درك « مرگ ارادى » همانا « راه عبوديت » و سلم حقيقى در برابر خداست كه انسان « عبد اللّه » به معناى واقعى كلمه
هامش
( 1 ) . غافر ، 15 .
( 2 ) . نحل ، 97 .
( 3 ) . شرح منظومه ، بخش حكمت ، ص 313 - 314 .
( 4 ) . مزمل ، 8 .