پاسخ به اين سؤال بايد گفت كه « ماهيت مرگ ارادى » گوياى اين حقيقت است كه در انحصار هيچ فرد ، صنف يا طبقه و گروه خاصى نيست زيرا حقيقت انسان ، ملكوت عالم و سير انسان از طبيعت به ماوراء الطبيعه و تكامل وجودى فراجنسيتى و فرا صنفى است و مرگ ارادى نتيجه مجاهدت و سير و سلوك برپايه « عقل و شرع » است و ثمرهء شجرهء طيّبه عمل به شريعت اسلام ، و هركسى كه التزام علمى و عملى به آن داشت و دل در گرو قرب حقيقى به حضرت حقّ سبحانه بست به آن نائل مىگردد ، انسانى كه در جبههء « جهاد اصغر » ( مبارزه انسان در بيرون خود با دشمن مهاجم ) و « جهاد اوسط » ( جنگ در صحنهء نفس ، بين رذائل و فضائل فجور و تقوى حرص و قناعت و جهل و عقل ) و « جهاد اكبر » ( كه نزد اهل معرفت جنگ عقل و عشق است تا عقل در مقام عشق به عيقال عشق در آيد ) پيروز و فاتح گرديد در حقيقت « مرگ » را در طول مبارزه و جهادهاى سهگانهاش تجربه كرده است و لحظه به لحظه در حال مردن و شهود مرگ است و مرگهاى مستمر و پىدرپى او را به « مرگ ارادى » به معناى جامع و كاملش مىرساند پس بايد مجاهد بود و شد و هرگز از « جهاد » فارغ نگشت و آزاديهاى معنوى را با « ارتباط با خدا » و بندگى در برابر حق تعالى لمس كرد كه به تعبير علامه جوادى آملى « جهاد اكبر مقدمه بر جهاد اصغر است ، اگرچه جهاد اصغر مقدمهء جهاد اكبر است . » « 1 » و چه زيبا در حديث نبوى دشمنترين دشمنان انسان كه رهزن راه رهايى و مرگ ارادى است معرفى شده است : « اعدى عدوّك ، نفسك التى بين جنبيك » « 2 » و در حديث علوى رأس هرم دين ستيزندگى با هواى نفس شمرده شد :
« رأس الدين مخالفة الهوى » « 3 » پس هم مبارزه با نفس دائمى و فرازمانى و فرازمينى است و هم تجربه مردن در چالشهاى زندگى روزمرّه هماره و دائمى است و به همين
هامش
( 1 ) . جوادى آملى ، تفسير موضوعى قرآن مجيد ، ج 11 ، ص 73 .
( 2 ) . بحار ، ج 67 ، ص 36 .
( 3 ) . شرح غرر الحكم ، ج 4 ، ص 53 .