و زان « تزكيّهء نفس و تهذيب باطن » در سلوك اخلاقى و عرفانى بنياد و اساس تكامل و تعالى قرار گرفته و « تقوى » با همه مراتب و درجاتش مفتاح نجات و كليد كمال و راه رستگارى شمرده شده است پس در ابتداى امر براى دست يافتن به « مرگ ارادى » اصولى لازم است كه عبارتند از : الف . بصيرت دينى ب . صبر و پايدارى ج . شرح صدر و شكيبايى د . آگاهى به منازل سلوكى و راههاى رسيدن به كمال و سپس « شرائطى » لازم است كه بايد تحقق يابد و عبارتند از : 1 . خودشناسى 2 . خودسازى 3 . محاسبه نفس در همه امور و فعاليتهاى زندگى 4 . مراقبت نفس يا صيانت از خويشتن از حيث ظاهرى و باطنى 5 . دوستان خردمند و فرزانه كه همگرايى ذهنى و روحى با انسان سالك الى اللّه داشته باشند و . . . تا مقدمات وجوديّه و وجوبيّه سير و سلوك عرفانى فراهم گشته و انسان استطاعت و استعداد لازم براى عروج و تصعيد وجودى را پيدا كند چه اينكه : « سير و سلوك عبد به سوى خدا ، سيرى عمودى است ، نه افقى و منظور از « عمودى » در اينجا ، عمودى در هندسهء الهى است نه در هندسه طبيعى ، يعنى به « مكانت برتر » راه يافتن است نه به « مكان برتر » رفتن . ازاينرو زاد و توشهاى طلب مىكند تا انسان را در سير به مكانت برتر كمك كند . » « 1 » به همين دليل در « مرگ ارادى » مىتوان تعابيرى چون « رفع » و « صعود » كه از تعابير قرآنى است را به كار برد و در اين تعابير مقولههايى چون : علم و معرفت و ايمان و عمل صالح نهفته است كه راههاى رسيدن به مرگ اختيارى را نيز معرفى مىنمايد مثلا مىفرمايد :
يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجاتٍ
« 2 » يا فرمود :
إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ وَ الْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُهُ
« 3 » و در خصوص مسافر كوى كمال و صاحب مرگ ارادى چون حضرت ادريس عليه السّلام فرمود :
وَ رَفَعْناهُ مَكاناً عَلِيًّا
« 4 » كه سخن از مكانت عالى
هامش
( 1 ) . جوادى آملى ، تفسير موضوعى قرآن مجيد ، ج 11 ، ص 223 .
( 2 ) . مجادله ، 11 .
( 3 ) . فاطر ، 10 .
( 4 ) . مريم ، 57 .