و سپس او را هلاك مىكنيم ( 46 ) .
آن وقت كسى از شما نمىتواند جلو ما را از او بگيرد ( 47 ) .
و باز سوگند مىخورم كه قرآن مايه تذكر مردم با تقوى است ( 48 ) .
و ما مىدانيم كه بعضى از شما تكذيبكنندهايد ( 49 ) .
و همين قرآن مايه حسرت كافران است ( 50 ) .
و محققا حق اليقين است ( 51 ) .
پس به نام پروردگار عظيمت تسبيح گوى و نام او را منزه بدار ( 52 ) .
بيان آيات
اين دسته از آيات ، فصل سوم از آيات سوره است كه مطالب سابق مربوط به حاقه را به لسان تصديق قرآن تاكيد مىكند ، تا با تصديق قرآن حقانيت خبرهايى كه از مساله قيامت داد ثابت شود .
* ( « فَلا أُقْسِمُ بِما تُبْصِرُونَ وَما لا تُبْصِرُونَ » ) * از ظاهر آيه برمىآيد كه با سوگند خوردن به آنچه ديدنى و آنچه ناديدنى است ، و يا به عبارت ديگر به غيب و شهادت ، در حقيقت به مجموع خلائق سوگند خورده ، ليكن اين سوگند شامل ذات متعاليه خداى تعالى نمىشود ، زيرا از ادب قرآن به دور است كه خداى تعالى و خلائق او را در يك صف قرار دهد ، و هر دو را به يك نحو و در عرض واحد تعظيم كند .
به طور كلى در سوگند خوردن به هر چيزى ، نوعى تعظيم مورد آن سوگند است ، و خلق خدا كه در اين آيات مورد سوگند قرار گرفته بدان جهت كه دستپرورده خدا است ، جليل و جميل است ، چون خود او جميل است ، و به جز جميل نمىآفريند و چگونه چنين نباشد با اينكه خود او خلقت و فعل خود را ستوده ، و خويشتن را بدان ثنا گفته و فرموده : « الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَه » « 1 » ، و نيز فرموده : « فَتَبارَكَ اللَّه أَحْسَنُ الْخالِقِينَ » « 2 » ، پس موجودات از ناحيه خداى تعالى جز خوبى ندارند ، و هر بدى كه در آنها باشد از ناحيه خودشان است ، و يا از ناحيه مقايسه يكى با ديگرى است .
هامش
( 1 ) خدايى كه خلقت هر چيز را نيكو كرد . سوره الم سجده ، آيه 7 .
( 2 ) پس چه بزرگ و پر بركت است خدا كه بهترين آفريننده است . سوره مؤمنون ، آيه 14 .