عِبادِنا صالِحَيْنِ فَخانَتاهُما . . . » ) *
راغب مىگويد : كلمه « خيانت » و كلمه « نفاق » هر دو به يك معنا است ، با اين تفاوت كه خيانت را در خصوص نفاقى به كار مىبرند كه در مورد عهد و امانت بورزند ، و نفاق را در خصوص خيانتى به كار مىبرند كه در مورد دين بورزند ، اين معناى اصلى و موارد استعمال اصلى اين دو كلمه بود ، ولى بعدها درهم و برهم شد ، پس خيانت به معناى مخالفت با حق به وسيله نقض سرى عهد است ، و مقابل خيانت امانت است ، هم گفته مىشود : « خنت فلانا - من به فلانى خيانت كردم » و هم گفته مىشود : « خنت امانة فلان - من به امانت فلانى خيانت كردم » « 1 » .
در باره جمله * ( « لِلَّذِينَ كَفَرُوا » ) * دو احتمال هست ، يكى اينكه اين جمله متعلق باشد به مثل ، كه در آن صورت معنا چنين مىشود : خداى تعالى مثلى زده كه با آن حال كسانى را كه كافر شدند ممثل كند ، و بفهماند كه خويشاونديشان به بندگان صالح سودى به حالشان ندارد ، هم چنان كه سودى به حال همسر نوح و همسر لوط نداشت . و احتمال دوم اينكه متعلق به فعل « ضرب » باشد ، كه در آن صورت معنا چنين مىشود : خداى تعالى زن نوح و لوط و سرگذشت آنان را مثل زده براى كفار تا عبرت بگيرند ، و بفهمند كه اتصال و خويشاوندى با صالحان از بندگان خدا سودى به حالشان نداشت ، اينها نيز با خيانتى كه نسبت به رسول خدا ( ص ) كردند اهل آتش خواهند بود .
دو كلمه « امرأت نوح » و « امرأت لوط » مفعولند براى فعل « ضرب » ، و منظور از اينكه فرمود : اين دو زن در تحت دو نفر از بندگان صالح ما بودند اين است كه همسر آن دو بودند .
* ( « فَلَمْ يُغْنِيا عَنْهُما مِنَ اللَّه شَيْئاً » ) * - ضمير تثنيه اولى به كلمه « عبدين » ، و تثنيه دومى به كلمه « امرأتين » برمىگردد ، و معناى جمله اين است كه آن دو بنده صالح ما ذرهاى از عذاب خدا را كه متوجه آن دو زن شد از آنان دور نكردند .
* ( « وَقِيلَ ادْخُلَا النَّارَ مَعَ الدَّاخِلِينَ » ) * - يعنى به ايشان گفته شد ، داخل آتش شويد همانطور كه سايرين و بيگانگان از انبيا داخل مىشوند . و منظور از « داخلين » قوم نوح و قوم لوط است ، هم چنان كه آيه زير هم كه در باره همسر نوح است به اين معنا اشاره دارد ، مىفرمايد : « حَتَّى إِذا جاءَ أَمْرُنا وَفارَ التَّنُّورُ قُلْنَا احْمِلْ فِيها مِنْ كُلٍّ زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ وَأَهْلَكَ إِلَّا مَنْ سَبَقَ عَلَيْه الْقَوْلُ » « 2 » ، و آيه اى ديگر كه راجع به همسر لوط است ، و مىفرمايد :
هامش
( 1 ) مفردات راغب ، ماده « خان » .
( 2 ) تا آنكه عذاب ما رسيد ، و تنور جوشيدن آغاز كرد ، به دو گفتيم از هر جنسى دو فرد راى سوار كشتى كن ، اهل خودت راى نيز ، مگر آن كسى كه قلم قضاى ما بر هلاكتش رانده شده . سوره هود ، آيه 40 .