عملشان رخنه كرده باشد ، و رخنه هم مىكند ، چون همانطور كه در بالا گفتيم غير از صالحان از اولياى خدا ، آنها كه از رتبه پايينترند از شرك خالى نيستند ، هم چنان كه فرمود : « وَما يُؤْمِنُ أَكْثَرُهُمْ بِاللَّه إِلَّا وَهُمْ مُشْرِكُونَ » « 1 » و از سوى ديگر به طور مطلق فرموده : « إِنَّ اللَّه لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِه » « 2 » .
و نيز فرموده : « وَإِنِّي لَغَفَّارٌ لِمَنْ تابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صالِحاً » « 3 » ، يعنى هر كسى كه از شرك توبه كند ، و باز به طور مطلق فرموده : « وَاسْتَغْفِرُوا اللَّه إِنَّ اللَّه غَفُورٌ رَحِيمٌ » « 4 » .
پس مؤمن به هيچ درجه از درجات ولايت اللَّه بالا نمىرود مگر با توبه از شرك خفى كه هر مرحله از آن پايينتر از درجه ولايت آن مرحله است .
آيه مورد بحث از آيات برجسته قرآن است ، و مفسرين در باره جمله جمله آن سخنانى پراكنده دارند ، كه از نقلش صرفنظر مىكنيم .
* ( « وَاللَّائِي يَئِسْنَ مِنَ الْمَحِيضِ مِنْ نِسائِكُمْ إِنِ ارْتَبْتُمْ فَعِدَّتُهُنَّ ثَلاثَةُ أَشْهُرٍ . . . » ) *
كلمه « ارتياب » كه مصدر فعل « ارتبتم » است به معناى شك و ترديد ، و در خصوص آيه منظور شك در يائسه شدن است ، چون ممكن است زنى حيض نبيند ، ولى شك داشته باشد كه حيض نديدنش به خاطر كبر سن است ، يا به خاطر عارضه اى مزاجى است . پس معناى آيه اين است كه آن زنانى كه از حيض يائسه مىشوند ، اگر در علت يائسه شدنشان شك داشتيد كه آيا به خاطر رسيدن به حد يائسگى است ، يا به خاطر عارضه مزاجى است در صورتى كه طلاقشان داديد بايد سه ماه عده نگه بدارند .
* ( « وَاللَّائِي لَمْ يَحِضْنَ » ) * - اين جمله عطف است بر جمله * ( « وَاللَّائِي يَئِسْنَ . . . » ) * ، و معنايش اين است كه زنانى كه در سن حيض ديدن حيض نديدند نيز عده طلاقشان سه ماه است .
* ( « وَأُولاتُ الأَحْمالِ أَجَلُهُنَّ أَنْ يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ » ) * - يعنى منتهاى زمان عده زنانى كه آبستن هستند و طلاق گرفتهاند ، روزى است كه وضع حمل كرده باشند .
* ( « وَمَنْ يَتَّقِ اللَّه يَجْعَلْ لَه مِنْ أَمْرِه يُسْراً » ) * - يعنى كسى كه از خدا بترسد ، خداى تعالى
هامش
( 1 ) بيشترشان به خدا ايمان نمىآورند ، مگر آنكه در عين حال مشركند . سوره يوسف ، آيه 106 .
( 2 ) خدا اين گناه را كه به وى شرك بورزند نمىآمرزد . سوره نساء ، آيه 48 .
( 3 ) و من به طور قطع آمرزنده هر كسى هستم كه توبه كند ، و ايمان آورده عمل صالح انجام دهد .
سوره طه ، آيه 82 .
( 4 ) از خدا طلب مغفرت كنيد كه خدا آمرزنده مهربان است . سوره مزمل ، آيه 20 .