مسلمانان قبل از هجرت به همين منظور مسلمان شده باشند ؟ يعنى به ظاهر اظهار اسلام كرده باشند تا روزى به آرزوى خود كه همان رياست و استعلاء است برسند ، و معلوم است كه اثر نفاق در همه جا واژگون كردن امور ، و انتظار بلا براى مسلمانان و اسلام ، و افساد مجتمع دينى نيست ، اين آثار ، آثار نفاقى است كه از ترس و طمع منشا گرفته باشد ، و اما نفاقى كه ما احتمالش را داديم اثرش اين است كه تا بتوانند اسلام را تقويت نموده ، به تنور داغى كه اسلام برايشان داغ كرده نان بچسبانند ، و به همين منظور و براى داغتر كردن آن ، مال و جاه خود را فداى آن كنند تا به اين وسيله امور نظم يافته و آسياى مسلمين به نفع شخصى آنان بچرخش در آيد . بله اين گونه منافقين وقتى دست به كارشكنى و نيرنگ و مخالفت مىزنند كه ببينند دين جلو رسيدن به آرزوها را كه همان پيشرفت و تسلط بيشتر بر مردم است مىگيرد كه در چنين موقعى دين خدا را به نفع اغراض فاسد خود تفسير مىكنند .
و نيز ممكن است بعضى از آنها كه در آغاز بدون هدفى شيطانى مسلمان شدهاند ، در اثر پيشامدهايى در باره حقانيت دين به شك بيفتند ، و در آخر از دين مرتد بشوند ، و ارتداد خود را از ديگران پنهان بدارند ، هم چنان كه در ذيل جمله * ( « ذلِكَ بِأَنَّهُمْ آمَنُوا ثُمَّ كَفَرُوا . . . » ) * بدان اشاره نموديم ، و هم چنان كه از لحن آياتى نظير آيه « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دِينِه فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّه بِقَوْمٍ » « 1 » ، نيز امكان چنين ارتداد و چنين نفاقى استفاده مىشود .
و نيز آن افراد از مشركين مكه كه در روز فتح ايمان آوردند ، چگونه ممكن است اطمينانى به ايمان صادق و خالصشان داشت ؟ با اينكه بديهى است همه كسانى كه حوادث سالهاى دعوت را مورد دقت قرار دادهاند ، مىدانند كه كفار مكه و اطرافيان مكه و مخصوصا صناديد قريش هرگز حاضر نبودند به پيامبر ايمان بياورند ، و اگر آوردند به خاطر آن لشكر عظيمى بود كه در اطراف مكه اطراق كرده بود ، و از ترس شمشيرهاى كشيده بر بالاى سرشان بود ، و چگونه ممكن است بگوييم در چنين جوى نور ايمان در دلهايشان تابيده و نفوسشان داراى اخلاص و يقين گشته ، و از صميم دل و با طوع و رغبت ايمان آوردند ، و ذرهاى نفاق در دلهايشان راه نيافت .
و ثانيا اينكه : استمرار نفاق تنها تا نزديكى رحلت رسول خدا ( ص ) نبود ، و چنان نبوده كه در نزديكيهاى رحلت نفاق منافقين از دلهايشان پريده باشد ، بله
هامش
( 1 ) اى كسانى كه ايمان آوردهايد هر كس از شما از آيين خود باز گردد ، خداوند در آينده جمعيتى را مىآورد . سوره مائده ، آيه 54 .