نفاق در قلب مىشود بپرهيزند ، يكى از آنها سرگرمى به مال و اولاد و غافل شدن از ياد خداست ، و يكى ديگر بخل است .
* ( « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تُلْهِكُمْ أَمْوالُكُمْ وَلا أَوْلادُكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّه . . . » ) *
كلمه « تلهى » از مصدر « الهاء » گرفته شده ، و اين كلمه به معناى مشغول و سرگرم شدن به كارى و غفلت از كارى ديگر است ، و منظور از « الهاء اموال و اولاد از ذكر خدا » اين است كه اشتغال به مال و اولاد انسان را از ياد خدا غافل كند ، چون خاصيت زينت حيات دنيا همين است كه آدمى را از توجه به خداى تعالى باز مىدارد هم چنان كه فرمود : « الْمالُ وَالْبَنُونَ زِينَةُ الْحَياةِ الدُّنْيا » « 1 » و اشتغال به اين زينت دل را پر مىكند ، و ديگر جايى براى ذكر خدا و ياد او باقى نمىماند ، و نيز غير از گفتار بىكردار ، و ادعاى بدون تصديق قلبى برايش نمىماند ، و فراموشى پروردگار از ناحيه عبد باعث آن مىشود كه پروردگارش هم او را از ياد ببرد ، هم چنان كه فرمود : « نَسُوا اللَّه فَنَسِيَهُمْ » « 2 » و اين خود خسرانى است آشكار ، هم چنان كه باز در صفت منافقين فرمود : « أُولئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الضَّلالَةَ بِالْهُدى فَما رَبِحَتْ تِجارَتُهُمْ » « 3 » .
و در آيه مورد بحث به همين معنا اشاره نموده ، مىفرمايد : * ( « وَمَنْ يَفْعَلْ ذلِكَ فَأُولئِكَ هُمُ الْخاسِرُونَ » ) * .
در اين آيه شريفه مال و اولاد را نهى كرده و فرموده : « مال و اولادتان شما را از ياد خدا غافل نسازد » در حالى كه بايد فرموده باشد : « شما سرگرم به مال و اولاد نشويد » و اين به خاطر آن بوده كه اشاره كند به اينكه طبع مال و اولاد اين است كه انسان را از ياد خدا غافل سازد ، پس مؤمنين نبايد به آنها دل ببندند ، و گرنه مؤمنين هم مانند سايرين از ياد خدا غافل مىشوند ، پس نهى در آيه نهى كنايه اى است ، كه از تصريح مؤكدتر است .
* ( « وَأَنْفِقُوا مِنْ ما رَزَقْناكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ . . . » ) *
در اين جمله مؤمنين را امر مىكند به انفاق در راه خير ، اعم از انفاق واجب مانند زكات و كفارات ، و مستحبّ مانند صدقات مستحبى . و اگر قيد * ( « مِنْ ما رَزَقْناكُمْ » ) * را آورد براى اعلام اين حقيقت بود كه دستور فوق درخواست انفاق از چيزى كه مؤمنين مالكند و خدا مالك آن نيست نمىباشد ، چون آنچه را كه مؤمنين انفاق مىكنند عطيه اى است كه خداى تعالى به
هامش
( 1 ) مال و فرزندان ، زينت حيات دنيا هستند . سوره كهف ، آيه 46 .
( 2 ) سوره توبه ، آيه 67 .
( 3 ) اينان كسانى هستند كه ضلالت را با سرمايه هدايت خريدند ، و تجارتشان سود نكرد . سوره بقره ، آيه 16 .