تفسير آيه شريفه « وَالْمُحْصَناتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ مِنْ قَبْلِكُمْ » « 1 » گفتيم كه : بين اين دو آيه و آيه مورد بحث نسخى واقع نشده .
* ( « وَسْئَلُوا ما أَنْفَقْتُمْ وَلْيَسْئَلُوا ما أَنْفَقُوا » ) * - ضمير جمع در كلمه « و اسئلوا » به مؤمنين ، و ضمير در « يسئلوا » به كفار برمىگردد ، و معناى جمله مورد بحث اين است كه : اگر زنى از شما مسلمانان به كفار پيوست ، شما نيز بايد از كفار مهريه اى كه به آن زن دادهايد مطالبه كنيد ، هم چنان كه آنها مىتوانند مهريه زنى را كه به شما مسلمانان پيوسته از شما مطالبه كنند ، آيه شريفه با جمله اى ختم شده كه در آن به اين معنا اشاره شده است ، كه احكام مذكور در آيه حكم خداست ، مىفرمايد : * ( « ذلِكُمْ حُكْمُ اللَّه يَحْكُمُ بَيْنَكُمْ وَاللَّه عَلِيمٌ حَكِيمٌ » ) * .
* ( « وَإِنْ فاتَكُمْ شَيْءٌ مِنْ أَزْواجِكُمْ إِلَى الْكُفَّارِ فَعاقَبْتُمْ فَآتُوا الَّذِينَ ذَهَبَتْ أَزْواجُهُمْ مِثْلَ ما أَنْفَقُوا . . . » ) *
راغب گفته : كلمه « فوت » به معناى دور شدن چيزى از آدمى است ، به نحوى كه دسترسى به آن ممكن نباشد ، و در آيه * ( « وَإِنْ فاتَكُمْ شَيْءٌ مِنْ أَزْواجِكُمْ إِلَى الْكُفَّارِ » ) * به همين معنا است « 2 » و كلمه « معاقبه » و « عقاب » به معناى رسيدن به آخر و عاقبت هر چيز تفسير شده ، و منظور از آن در آيه اين است كه اگر از كفار غنيمتى كه عاقبت جنگ است به شما رسيد . و بعضى « 3 » گفتهاند كه : « عاقبتم » با اينكه از باب مفاعله است به معناى « عقبتم » - با تشديد قاف - از باب تفعيل است . بعضى « 4 » ديگر گفتهاند : از عقبه به معناى توبه گرفته شده .
و آنچه به ذهن نزديكتر مىرسد اين است كه مراد از كلمه « شىء » در آيه شريفه مهريه باشد ، و حرف « من » در جمله « من ازواجكم » ابتداى غايت را برساند ، و جمله « الى الكفار » متعلق باشد به جمله « فاتكم » و مراد از جمله * ( « الَّذِينَ ذَهَبَتْ أَزْواجُهُمْ » ) * بعضى از مؤمنين باشد ، و ضمير در « انفقوا » به همانان برگردد ، در نتيجه معناى آيه چنين باشد : و اگر از شما مهريه اى از همسران كافرتان نزد كفار مانده و از دست رفته باشد ، و همسرانتان به كفار پيوسته باشند ، اگر مؤمنين در جنگ به غنيمتى رسيدند ، مهريه اين گونه افراد را به همان مقدارى كه از چنگشان رفته به آنان بدهند .
البته آيه شريفه به وجوهى ديگر نيز تفسير شده ، اما وجوهى است كه از فهم دور است ، و به همين جهت از نقل آنها چشم پوشيديم .
* ( « وَاتَّقُوا اللَّه الَّذِي أَنْتُمْ بِه مُؤْمِنُونَ » ) * - در اين جمله امر به تقوى نموده ، و خداى تعالى را
هامش
( 1 ) سوره مائده ، آيه 5 .
( 2 ) مفردات راغب ، ماده « فوت » .
( 3 و 4 ) روح المعانى ، ج 28 ، ص 79 .