كه شوهر به همسرش داده بود به آن مرد برگردانيد . اينها مطالبى است كه از آيه استفاده مىشود ، و آيه شريفه دلالت بر احكامى مناسب اين مطالب نيز دارد ، البته احكام مربوط به زنان .
پس اينكه در آيه « * ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا جاءَكُمُ الْمُؤْمِناتُ مُهاجِراتٍ ) * » زنان را قبل از امتحان و پى بردن به ايمانشان « مؤمنات » خوانده از اين جهت بوده كه خود آنان تظاهر به اسلام و ايمان مىكردند .
* ( « فَامْتَحِنُوهُنَّ » ) * - يعنى ايمان آن زنان را بيازماييد ، يا افرادى به ايمان آنان شهادت دهند ، و يا خودشان سوگند ياد كنند به طورى كه يقين و يا اطمينان پيدا كنيد كه به راستى ايمان آوردهاند . و در اينكه فرمود : * ( « اللَّه أَعْلَمُ بِإِيمانِهِنَّ » ) * اشاره است به اينكه شما مسلمانان نمىتوانيد به واقعيت امور علم پيدا كنيد ، چنين علمى خاص خداى تعالى است ، و اما شما كافى است كه علم عادى به دست آوريد . و در جمله * ( « فَإِنْ عَلِمْتُمُوهُنَّ مُؤْمِناتٍ فَلا تَرْجِعُوهُنَّ إِلَى الْكُفَّارِ » ) * مىتوانست بفرمايد : « فان علمتموهن صادقات » ولى چنين نفرمود ، بلكه صفت ايمان را دوباره ذكر كرد ، و فرمود : « اگر ديديد مؤمنند » و اين براى آن است كه به علت حكم اشاره نموده ، فهمانده باشد اينكه گفتيم چنين زنانى را نزد خود نگهداريد ، براى ايمان آنان است ، چون ايمان باعث انقطاع علقه زوجيت بين زن مؤمن و مرد كافر است .
و دو جمله * ( « لا هُنَّ حِلٌّ لَهُمْ » ) * و * ( « وَلا هُمْ يَحِلُّونَ لَهُنَّ » ) * مجموعا كنايه است از همان انقطاع رابطه همسرى ، نه اينكه بخواهد حرمت زنان مؤمن بر مردان كافر و به عكس را توجيه كند .
* ( « وَآتُوهُمْ ما أَنْفَقُوا » ) * - يعنى شما مسلمانان مهريه اى را كه مردان كافر به زنان مؤمن خود دادهاند به آنان بدهيد .
* ( « وَلا جُناحَ عَلَيْكُمْ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ إِذا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ » ) * - كلمه « أجر » در اين آيه به معناى مهريه است ، مىفرمايد : وقتى مهريه آن زنان را به همسران كافرشان داديد ، ديگر مانعى براى ازدواج شما با آن زنان باقى نمىماند .
* ( « وَلا تُمْسِكُوا بِعِصَمِ الْكَوافِرِ » ) * - كلمه « عصم » جمع « عصمت » است كه به معناى عقد و ازدواج دائمى است ، و بدين جهت آن را عصمت ناميدهاند كه زن را حفظ و ناموسش را نگهدارى مىكند . و « امساك عصمت » به معناى اين است كه در صورت كافر بودن زن باز هم عقد ازدواج او را ابقاء دارند . پس به حكم اين جمله مردان مسلمان بايد در اولين روزى كه به اسلام در مىآيند ، زنان كافر خود را رها كنند ، چه اينكه زنان مشرك باشند ، و يا يهود و يا نصارى و يا مجوس .
در سابق يعنى در تفسير آيه شريفه « وَلا تَنْكِحُوا الْمُشْرِكاتِ حَتَّى يُؤْمِنَّ » « 1 » و نيز در
هامش
( 1 ) سوره بقره ، آيه 221 .