* ( « ذلِكَ لِتُؤْمِنُوا بِاللَّه وَرَسُولِه » ) * - يعنى اين كه چنين حكمى تشريع نموده ، و اين كه چنين كفاره هايى واجب كرديم ، و به اين وسيله رابطه همسرى را حفظ نموديم ، تا هر كس بخواهد بتواند به همسر خود برگردد . و از سوى ديگر اينكه او را به اين كفارات جريمه كرديم تا ديگر به سنتهاى دوران جاهليت برنگردد ، همه اينها براى اين است كه شما به خدا و رسولش ايمان آورده ، رسوم جاهليت را كنار بگذاريد .
* ( « وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّه وَلِلْكافِرِينَ عَذابٌ أَلِيمٌ » ) * - كلمه « حد » در هر چيزى به معناى آن نقطه اى است كه آن چيز بدان منتهى مىشود . و از آن فراتر نمىرود ، اين كلمه در اصل به معناى منع بوده . و منظور از جمله مورد بحث اين است كه خصال سه گانه بالا را بدين جهت واجب كرديم ، و يا به طور كلى احكامى كه در شريعت مقرر نموديم همه حدود خدايند و با مخالفت خود از آن تعدى نكنيد ، و كفار كه حدود ظهار و يا همه حدود و احكام تشريع شده ما را قبول ندارند عذابى دردناك دارند .
و ظاهرا مراد از كفار ، همان كسانى هستند كه حكم خدا را رد مىكنند و ظهار را به عنوان يك سنت مؤثر و مقبول مىپذيرند . مؤيد اين ظهور جمله * ( « ذلِكَ لِتُؤْمِنُوا بِاللَّه وَرَسُولِه » ) * است كه مىفرمايد : اين سخن را بدان جهت گفتيم تا اذعان و يقين كنيد ، كه حكم خدا حق است ، و رسول او صادق و امين در تبليغ است ، علاوه بر تاكيدى كه كرده و فرموده : * ( « وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّه » ) * . البته احتمال هم دارد كه مراد از كفر ، كفر عقيدتى نباشد ، بلكه كفر عملى يعنى نافرمانى باشد . * ( « إِنَّ الَّذِينَ يُحَادُّونَ اللَّه وَرَسُولَه كُبِتُوا كَما كُبِتَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ . . . » ) *
كلمه « محادة » كه مصدر فعل « يحادون » است به معناى ممانعت و مخالفت است . و كلمه « كبت » به معناى اذلال و خوار كردن است .
و اين آيه شريفه و آيه شريفه بعدش هر چند ممكن است مطلبى جديد و از نو بوده باشد ، و بخواهد بفهماند كه مخالفت خدا و رسول او چه عواقبى در پى دارد ، و ليكن از ظاهر سياق برمىآيد كه به آيه قبل نظر دارد و مىخواهد ذيل آن را تعليل نموده ، بفهماند كه اگر از مخالفت و تعدى از حدود خدا نهى كرديم ، و دستور داديم كه به خدا و رسول ايمان بياوريد ، براى اين بود كه هر كس با خدا و رسول مخالفت كند ذليل و خوار مىشود هم چنان كه امتهاى قبل از اين امت ، به همين خاطر ذليل شدند .
آن گاه مطلب را با جمله * ( « وَقَدْ أَنْزَلْنا آياتٍ بَيِّناتٍ وَلِلْكافِرِينَ عَذابٌ مُهِينٌ » ) * تاكيد نموده ، مىفرمايد : هيچ شكى در اين نيست كه اين دستورات از ناحيه ما است ، و اينكه رسول
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 315
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٣١٥