خود نسبت به بنده خواند ، و آن را عطايى بدون منت ناميد ، نيز تفضلى ديگر است .
در آيه مورد بحث تشويقى بالغ به انفاق در راه خدا شده ، كه ما فوق آن تصور ندارد ، چون از يك سو سؤال كرده كه آيا كسى هست كه چنين قرضى به خدا دهد ؟ و از سوى ديگر انفاق او را قرض دادن به خداى سبحان ناميده ، كه پرداخت آن بر قرض گيرنده واجب است ، و از سوى سوم چنين مقاطعه و طى كرده كه هرگز عين آنچه گرفته پس نمىدهد ، بلكه به اضعاف مضاعف مىدهد ، و به اين هم اكتفاء ننموده اجرى كريم بر آن اضافه كرده ، فرموده :
خدا در آخرت قرض خود را به اضعاف مضاعف ادا مىكند ، و اجرى كريم هم مىدهد و اجر كريم ، اجرى است كه در نوع خودش پسنديده ترين باشد و اجر اخروى همين طور است ، چون اجرى است ما فوق آنچه ممكن است به تصور در آيد ، و در هنگام حاجتى است حياتىترين هنگام حاجتى كه تصور شود .
* ( « يَوْمَ تَرَى الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِناتِ يَسْعى نُورُهُمْ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمانِهِمْ . . . » ) *
كلمه « يوم » ظرف است براى جمله * ( « لَه أَجْرٌ كَرِيمٌ » ) * ، يعنى در روز چنين و چنان اجرى كريم دارد ، و مراد روز قيامت است ، و خطاب در جمله « ترى - مىبينى » به رسول خدا ( ص ) و يا به تمامى افرادى است كه حس شنوايى دارند ، و خطاب به آنان صحيح است ، ( و مانند خطاب به ديوانگان لغو نيست ) ، و ظاهرا حرف باء در جمله « بايمانهم » به معناى حرف « فى » باشد .
و معناى آيه اين است كه : هر كس قرضى نيكو به خدا بدهد اجرى كريم دارد ، در روزى كه - تو اى پيامبر و يا تو اى شنونده و بيننده عاقل - مىبينى دارندگان ايمان به خدا از مرد و زن نورشان پيشاپيش جلوتر از آنان و بدان سوى كه سعادت آنان آنجاست مىدود .
اين آيه شريفه مطلق است ، شامل مؤمنين هر امتى مىشود ، و اختصاصى به امت اسلام ندارد ، و اگر از « تابيدن نور » تعبير به « سعى و دويدن » كرده براى اين بود كه اشاره كرده باشد به اينكه چنين كسانى به سوى درجاتى از بهشت كه خداوند برايشان تهيه ديده مىشتابند ، در حالى كه هر لحظه و يكى پس از ديگرى درجات و جهات سعادت و مقامات قرب برايشان روشن مىگردد ، تا جايى كه ديگر نورشان به حد تمام و كمال برسد ، هم چنان كه در جايى ديگر فرموده : « وَسِيقَ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ إِلَى الْجَنَّةِ زُمَراً » « 1 » و نيز فرموده :
هامش
( 1 ) كسانى راى كه در دنيا تقوا پيشه كردند دسته دسته به سوى بهشت سوق مىدهند . سوره زمر ، آيه 73 .