بيان آيات
در اين آيات دستور مؤكد مىدهد به اينكه مسلمين در راه خدا و مخصوصا در جهاد انفاق كنند ، و از آيه شريفه * ( « لا يَسْتَوِي مِنْكُمْ مَنْ أَنْفَقَ مِنْ قَبْلِ الْفَتْحِ » ) * به خوبى برمىآيد كه دستور مذكور در مورد جهاد مؤكدتر است ، و همين خود مؤيد آن قولى است كه مىگويد : آيه شريفه * ( « آمِنُوا بِاللَّه وَرَسُولِه وَأَنْفِقُوا . . . » ) * در جنگ تبوك نازل شد .
* ( « آمِنُوا بِاللَّه وَرَسُولِه وَأَنْفِقُوا مِمَّا جَعَلَكُمْ مُسْتَخْلَفِينَ فِيه . . . » ) *
از سياق آيات برمىآيد كه خطاب در اين آيه به كسانى است كه به خدا و رسول ايمان آوردهاند ، و شامل كفار نمىشود ، تا چه رسد به اينكه خطاب متوجه كفار باشد .
و اينكه بعضى « 1 » گفتهاند : شامل هر دو طايفه مىشود درست نيست . خواهى گفت :
آخر در اين آيه امر به ايمان كرده ، و معنا ندارد مؤمنين را امر به ايمان كند .
در پاسخ مىگوييم : معناى امر مؤمنين به ايمان اين است كه آثار ايمانى را كه دارند بر ايمان خود مترتب كنند ، مىخواهد بفرمايد : ايمان وقتى متحقق مىشود كه آثار آن را بر آن مترتب كنند ، چون اگر ايمان و يا صفتى ديگر از صفات نفس چون سخاوت و عفت و شجاعت در نفس آدمى ثابت باشد ، و حقيقتا ثابت باشد ، اثرش ظاهر مىشود ، و اگر از يكى از اين صفات مذكور اثر خاص به آن ظاهر نشود ، معلوم مىشود صفت مذكور آن طور كه بايد در نفس جاى خود را نگرفته و ثابت نشده ، و يكى از آثار ايمان به خدا و رسول او اطاعت از دستوراتى است كه خدا و رسول دادهاند .
و از همين جا است كه روشن مىگردد اولا امر كردن خداى تعالى مؤمنين را به ايمان در حقيقت امر كردن به افرادى است كه مرتبه اى از ايمان را دارند ، به اينكه مرتبه اى بالاتر از آن را دارا شوند ، و اين نوع امر كردن اشاره به اين است كه آن مقدار ايمانى كه مامور دارد براى آمر قانع كننده و رضايتآور نيست ، مامور بايد مرتبه بالاترى را كسب كند ، و ثانيا اينكه جمله * ( « آمِنُوا بِاللَّه وَرَسُولِه وَأَنْفِقُوا » ) * امر به انفاق است ، با اشاره به اينكه انفاق اثر صفتى است كه ايشان متصف به آنند ، پس بايد به خاطر همان صفت باز انفاق كنند ، در نتيجه بايد گفت :
برگشت جمله مورد بحث به اين است كه مىخواهد انفاق مؤمنين را با ايمان آنان تعليل كند .
هامش
( 1 ) مجمع البيان ، ج 9 ، ص 232 .