* ( « وَأَنْفِقُوا مِمَّا جَعَلَكُمْ مُسْتَخْلَفِينَ فِيه » ) * - « استخلاف انسان » به معناى خليفه كردن او است ، و مراد از « خليفه كردن انسان » يا اين است كه خداى سبحان انسان را در زمين جانشين خود كند ، هم چنان كه آيه شريفه « إِنِّي جاعِلٌ فِي الأَرْضِ خَلِيفَةً » « 1 » به آن اشاره مىكند .
حال بايد ديد بنا بر اين فرض به چه ملاحظه از اموالى كه در دست مؤمنين است تعبير كرده به چيزى كه خدا ايشان را در آن خليفه خود كرده ؟
جواب اين سؤال اين است كه : اين تعبير هم واقعيتى را بيان مىكند ، چون واقعا آدمى در آنچه كه دارد خليفه خداست ، ( چون هم خودش و همه اموالش ملك خدا است ) ، و هم ايشان را در انفاق كردن تشويق مىنمايد ، چون وقتى مؤمنين متوجه و متذكر شوند كه مال ايشان ملك خدا است ، و ايشان در آن اموال خليفه خدا و وكلاى از ناحيه اويند ، هر تصرفى بكنند به اذن او مىكنند قهرا انفاق كردن بر آنان آسان مىشود ، و در اين عمل خير ، احساس سنگينى نمىكنند .
و يا مراد از خليفه كردن انسان اين است كه : خدا ايشان را جانشين پيشينيان خود در آن اموال كرده ، قبلا اين اموال در دست ديگران بود ، بعد از درگذشت آنان به ايشان منتقل گرديد ، و در چنين فرضى اگر از اموال اينطور تعبير كرده ، براى اين بوده كه باز به بيانى ديگر تشويقشان به انفاق كرده باشد ، چون وقتى به ياد آورند كه اين اموال قبلا در دست ديگران بوده ، و به آنان وفا نكرده ، متوجه مىشوند كه به ايشان نيز وفا نخواهد كرد ، و به زودى آن را براى ديگران خواهند گذاشت ، و با دست تهى خواهند رفت ، پس چه بهتر كه تا اختيار آن را در دست دارند برگ عيشى بگور خود بفرستند ، و معلوم است كه انسان با داشتن طرز تفكرى اين چنين در مساله انفاق دست و دل بازتر مىشود ، و آسانتر دل از مال دنيا بر مىكند ، و در راه خدايش خرج مىكند .
* ( « فَالَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَأَنْفَقُوا لَهُمْ أَجْرٌ كَبِيرٌ » ) * - در اين جمله وعده اجرى بزرگ در برابر انفاق مىدهد ، تا مؤمنين را به بيانى ديگر تشويق به انفاق نموده ، تشويقهاى قبلى را تاكيد كند . و مراد از « ايمان » در اينجا ايمان به خدا و رسول است « 2 » .
هامش
( 1 ) همانا من در روى زمين جانشين و حاكمى قرار خواهم داد . سوره بقره ، آيه 30 .
( 2 ) و بعيد نيست حرف « فاء » كه تفريع و نتيجه گيرى را مىرساند اين معنا را افاده كند كه بنا بر آنچه گفته شد كه شما خليفه خدا و يا خليفه نياكان خود در اموال هستيد ، بايد بدانيد كه انفاق بدون ايمان به خدا ارزش و اجرى ندارد آن انفاقى اجر و ارزش دارد كه توأم با ايمان به خدا باشد . « مترجم » .