است ، هم چنان كه ايمان به او و به رسولش نيز ايمان به او است و به همين جهت در صدر آيه فرمود : « چرا به خدا ايمان نمىآوريد » ، و نام رسولش را نبرد ، تا اشاره كرده باشد كه ايمان به رسولش نيز ايمان به او است .
* ( « وَإِنَّ اللَّه بِكُمْ لَرَؤُفٌ رَحِيمٌ » ) * - در اينكه آيه شريفه را با ذكر رأفت و رحمت خدا ختم كرد اشاره اى است به اينكه آن ايمانى كه رسول خدا ( ص ) ايشان را به سويش مىخواند خير ايشان و صلاح ايشان است ، چون تنها كسانى كه از آن ايمان بهره مند مىشوند خود ايشانند ، نه خدا از آن سودى مىبرد و نه رسولش ، پس در اين خاتمه آن ترغيب و تشويق بر ايمان و انفاق كه در صدر بود تاكيد شده است .
* ( « وَما لَكُمْ أَلَّا تُنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّه وَلِلَّه مِيراثُ السَّماواتِ وَالأَرْضِ » ) * كلمه « ميراث » به معناى مالك شدن مالى است كه از ميت به بازماندگانش منتقل مىشود ، و اضافه ميراث به آسمانها و زمين اضافه بيانيه است ، يعنى مىخواهد بفرمايد آسمانها و زمين با آنچه در آن دو است همان ميراث است ، پس آنچه خدا در آسمانها و زمين خلق كرده و صاحبان عقل چون انسان آنها را ملك خود پنداشته ملك خدا است . خلاصه اينكه مىخواهيم بگوييم كلمه آسمانها و زمين شامل موجوداتى هم كه از مواد آسمانها و زمين خلق شدهاند و انسانها آنها را به خود اختصاص داده و در آن تصرف مىكنند مىشود ، و اختصاص مذكور ملكى است اعتبارى ، كه خدا ايشان را هدايت كرد به اينكه آن را اعتبار كنند ، و با اعتبار آن جهات زندگى دنياى خود را نظم بخشند .
چيزى كه هست نه انسانها باقى مىمانند ، و نه آن ملكهاى اعتبارى برايشان باقى مىماند ، بلكه انسانها مىميرند و آن ملكها به افراد بعد از ايشان منتقل مىشود ، و همچنين انسانها مىميرند ، و اموال دست به دست مىگردد تا باقى نماند مگر خداى سبحان .
پس مثلا زمين و آنچه در آن است و آنچه بر روى آن است و براى بشر جنبه ماليت دارد يكپارچه و هميشه ميراث است ، چون هر طبقه از طبقات ساكنين زمين آنها را از طبقه قبل ارث مىبرد ، در نتيجه ميراثى دائمى است ، كه دست به دست مىچرخد ، از جهت ديگرى نيز ميراث است ، براى اينكه روزگارى خواهد رسيد كه تمامى انسانها از بين مىروند ، و براى آن نمىماند مگر خدايى كه انسانها را خليفه خود بر زمين كرده بود .
پس به هر دو جهت و هر دو معنا ميراث آسمانها و زمين براى خدا است ، اما به معناى اول ، به خاطر اينكه خداى تعالى مال دنيا را به اهل دنيا تمليك كرده بود ، البته تمليكى كه