مىشود ، و مراد از مقربين همان سابقون مقربون است كه در اول سوره در باره آنان مىفرمود :
« وَالسَّابِقُونَ السَّابِقُونَ أُولئِكَ الْمُقَرَّبُونَ » و كلمه « روح » به معناى راحت ، و كلمه « ريحان » به معناى رزق است .
بعضى « 1 » گفتهاند : ريحان به معناى همان گياه خوشبو است ، اما بهشتى آن ، كه در هنگام مرگ آن را براى مقربين مىآورند همين كه آن را بوييد از دنيا مىرود .
و معناى آيه اين است كه : اما آن محتضر اگر از مقربين باشد جزاى خوبيهايش اين است كه از هر هم و غمى و درد و المى راحت است ، و رزقى از رزقهاى بهشتى دارد ، و بعد از مردن هم جنت نعيم را دارد .
* ( « وَأَمَّا إِنْ كانَ مِنْ أَصْحابِ الْيَمِينِ فَسَلامٌ لَكَ مِنْ أَصْحابِ الْيَمِينِ » ) * در باره « لام » در كلمه « لك » چند احتمال هست ، يكى اينكه لام اختصاص ملكى باشد ، و معناى جمله « سلام لك » اين باشد كه : تو در ميان اصحاب يمين كه همه قرينان تو و رفقاى تو هستند داراى سلامت هستى ، و از آنان به تو جز خير و سلامت نخواهد رسيد .
احتمال دوم كه بعضى « 2 » دادهاند اين است كه : لام به معناى على باشد ، و معناى جمله اين باشد كه : اصحاب يمين بر تو سلام مىفرستند ، احتمالات ديگرى دادهاند كه از نقلش صرفنظر مىكنيم .
در اين آيه التفاتى از غيبت به خطاب به كار رفته ، چون تا اينجا خطاب به منكرين معاد بود ، و رسول خدا ( ص ) گويا غايب حساب شده بود ، و در اينجا روى سخن به شخص آن جناب كرد ، براى اينكه مىخواست سلام اصحاب يمين را براى او نقل كند ، و بفرمايد : « سلام لك من اصحاب اليمين » * ( « وَأَمَّا إِنْ كانَ مِنَ الْمُكَذِّبِينَ الضَّالِّينَ فَنُزُلٌ مِنْ حَمِيمٍ وَتَصْلِيَةُ جَحِيمٍ » ) * « تصليه آتش » به معناى آن است كه چيزى را در آتش داخل كنى .
بعضى « 3 » گفتهاند : به معناى چشيدن حرارت و عذاب آن است .
و معناى آيه اين است كه : و اما اگر چنانچه آن مرده از اهل تكذيب و ضلالت باشد ، پذيرايى و ضيافتى از آب سخت داغ و نوش جانى از حرارت آتش خواهد داشت ، خداى تعالى دوزخيان را به مكذبين و ضالين توصيف كرده ، و تكذيب را جلوتر از ضلالت ذكر فرموده ، و اين بدان جهت است كه عذابى كه مىچشند همه به خاطر تكذيب و عنادشان با حق بود ،
هامش
( 1 و 2 ) روح المعانى ، ج 27 ، ص 160 .
( 3 ) مفردات راغب ، ماده « صلا » .