نيست و بنا بر اين ، آيه مورد بحث در معناى آيه « كَذَّبَتْ ثَمُودُ الْمُرْسَلِينَ » « 1 » خواهد بود .
احتمال سوم اينكه : جمع نذير به معناى انذار باشد ، كه برگشت آن به يكى از دو معناى قبلى خواهد بود ، زيرا در اين صورت يا آيه را معنا مىكنيم به اينكه ثمود انذارهاى صالح را تكذيب كردند ، كه اين همان معناى اول است . و يا مىگوييم : قوم ثمود انذار صالح و انذار آن پيامبر ديگر و آن ديگر و بالأخره انذارهاى همه انبيا را تكذيب كردند ، كه در اين صورت همان معناى دوم خواهد بود .
* ( « فَقالُوا أبَشَراً مِنَّا واحِداً نَتَّبِعُه إِنَّا إِذاً لَفِي ضَلالٍ وَسُعُرٍ » ) * اين جمله تفريع و نتيجه گيرى از تكذيب در جمله قبلى است ، و كلمه « سعر » جمع سعير به معناى آتش شعله ور است ، احتمال هم دارد به معناى جنون باشد ، و اين احتمال با سياق مناسبتر است ، و ظاهرا مراد از كلمه « واحد » واحد عددى باشد ، و معناى آيه اين است كه : قوم ثمود پيامبر خود صالح را تكذيب كرده ، گفتند : آيا بشرى را كه از نوع خود ما يك نفر تك و تنها است ، نه نيرويى دارد و نه جمعيتى با او است ، پيروى كنيم ؟ راستى اگر كار ما بدينجا بكشد خيلى بيچاره هستيم ، و به ضلالتى عجيب و جنونى غريب دچار گشتهايم .
در نتيجه اين سخن توجيهى است از قوم ثمود براى پيروى نكردن از صالح ، و از آن بر مىآيد كه قوم نامبرده عادت كرده بودند از كسى پيروى كنند كه مانند ملوك و اعاظم قوم داراى نيرو و جمعيت باشند و صالح كه يك نفر بىعده و عده بود ايشان را دعوت مىكرد به اينكه او را اطاعت كنند ، و اطاعت عظما و بزرگان خود را رها سازند ، هم چنان كه همين معنا را در جاى ديگر از قول خود صالح ( ع ) حكايت كرده كه گفت : « فَاتَّقُوا اللَّه وَأَطِيعُونِ وَلا تُطِيعُوا أَمْرَ الْمُسْرِفِينَ » « 2 » .
و اگر كلمه « واحد » را به معناى واحد نوعى بگيريم ، معناى آيه چنين مىشود : آيا بشرى را كه خود يكى از ما است ، يعنى او نيز مثل ما و از نوع ما است پيروى كنيم ؟ كه در اين صورت آيه بعدى مفسر اين آيه مىشود .
* ( « أأُلْقِيَ الذِّكْرُ عَلَيْه مِنْ بَيْنِنا بَلْ هُوَ كَذَّابٌ أَشِرٌ » ) * اين استفهام نيز مانند استفهام سابق انكارى است ، و معناى آيه اين است كه : آيا از ميان همه ما وحى تنها بر او نازل شده ، و او به اين امتياز مختص گشته ، با اينكه هيچ فضيلتى
هامش
( 1 ) قوم ثمود رسولان ( خدا ) را تكذيب كردند . سوره شعراء ، آيه 141 .
( 2 ) پس از خدا پروا كنيد ، و به اطاعت من درآييد ، و دستور اسرافگران را پيروى مكنيد . سوره شعراء ، آيه 150 و 151 .