بر ما ندارد ؟ نه ، چنين چيزى هرگز شدنى نيست ، و اينكه تعبير به القاء ذكر كرد ، و نفرمود « أانزل الذكر عليه » و يا تعبيرى نظير آن ، براى اين بوده كه بفهماند چطور يك مرتبه و به عجله چنين شد - اينطور گفتهاند « 1 » .
احتمال هم دارد منظور اين نباشد كه چرا او به چنين خصيصه اى اختصاص يافته ، بلكه منظور اين باشد كه چرا ما مثل او مورد وحى قرار نگيريم ؟ وقتى بنا باشد كه وحى به يك انسان كه مانند ساير انسانها است ممكن باشد ، بايد نزول آن بر همه جايز و ممكن باشد ، پس چه معنا دارد كه تنها بر او چيزى نازل شود ، كه مىتواند بر همه نازل گردد ، در نتيجه آيه شريفه نظير آيه در سوره شعراء است ، كه مىفرمايد : « ما أَنْتَ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُنا » « 2 » .
* ( « بَلْ هُوَ كَذَّابٌ أَشِرٌ » ) * - « كذاب » يعنى دروغپرداز ، و « أشر » يعنى پر افاده و متكبر .
مىگويند : او مىخواهد بدين وسيله بر ما بزرگى كند .
* ( « سَيَعْلَمُونَ غَداً مَنِ الْكَذَّابُ الأَشِرُ » ) * اين جمله حكايت كلام خداى تعالى است به صالح ( ع ) همانطور كه دو آيه بعد هم دنبال همين كلام است .
و منظور از كلمه « غد - فردا » عاقبت است ، ( مثل اينكه به فارسى هم مىگوييم فردا كه پير شدى چنين و چنان مىشود در عربى هم مىگويند با امروز فردايى است ) و خداى تعالى در اين جمله اشاره مىكند به عذابى كه به زودى بر آنان نازل مىشود ، و آن وقت به عيان مىدانند كه كذاب و أشر ، صالح است يا ايشان ؟ ! * ( « إِنَّا مُرْسِلُوا النَّاقَةِ فِتْنَةً لَهُمْ فَارْتَقِبْهُمْ وَاصْطَبِرْ » ) * اين آيه در مقام تعليل همان خبرى است كه داد ، و فرمود : به زودى عذاب بر آنان نازل مىشود ، و مفاد اين تعليل اين است كه : اينكه گفتيم به زودى عذاب بر ايشان نازل مىشود ، علتش اين است كه ما بنا داريم چنين و چنان كنيم ، و كلمه « فتنه » به معناى امتحان و ابتلاء است .
و معناى آيه اين است كه : ما - بر طريقه اعجاز - و به عنوان امتحان ايشان ، ماده شترى را كه درخواست كردهاند خواهيم فرستاد ، ايشان را منتظر بگذار ، و بر آزار و اذيتشان صبر كن .
هامش
( 1 ) روح المعانى ، ج 27 ، ص 88 .
( 2 ) تو نيستى بجز بشرى مثل ما ، سوره شعراء ، آيه 154 .