* ( « فَإِنْ يَصْبِرُوا فَالنَّارُ مَثْوىً لَهُمْ وَإِنْ يَسْتَعْتِبُوا فَما هُمْ مِنَ الْمُعْتَبِينَ » ) * در مفردات مىگويد : كلمه « ثواء » كه كلمه « مثوى » اسم مكان از آن است ، به معناى اقامت بطور استقرار است ، در نتيجه كلمه « مثوى » ، به معناى محل چنين اقامتى خواهد بود « 1 » اين بود گفتار راغب ، و در مجمع در معناى جمله « يستعتبوا » گفته مصدر استعتاب به معناى طلب عتبى يعنى رضايت است ، در نتيجه استعتاب به معناى استرضا ، و اعتاب كه كلمه « معتبين » جمع اسم فاعل از آن است به معناى ارضا است ، و اصل اعتاب در نزد عرب به اين معنا بوده كه پوستى را كه درست دباغى نشده ، دوباره دباغى كنند ، تا اصلاح شود ، سپس اين كلمه را بطور استعاره در هر عملى كه باعث عطف نظر و توجه و علاقه و الفت كسى انجام شود استعمال كردند ، اين بود گفتار صاحب مجمع « 2 » .
و معناى آيه شريفه اين است كه اگر به همين حال صبر كنند ، كه آتش منزلگاه و قرارگاهشان است ، و اگر هم از خدا بخواهند تا از ايشان راضى شود ، و اعتذار جويند ، تا از عذاب رهايى يابند ، از آنهايى كه خدا از ايشان راضى شود نخواهند بود ، و اعتاب و اعتذارشان پذيرفته نخواهد شد ، در نتيجه آيه شريفه در معناى آيه « اصْلَوْها فَاصْبِرُوا أَوْ لا تَصْبِرُوا سَواءٌ عَلَيْكُمْ » « 3 » خواهد بود .
* ( « وَقَيَّضْنا لَهُمْ قُرَناءَ فَزَيَّنُوا لَهُمْ ما بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَما خَلْفَهُمْ . . . » ) *
كلمه « قيضنا » از مصدر تقييض است ، و تقييض به طورى كه در مجمع البيان آمده ، در اصل به معناى تبديل بوده ، و كلمه « قرناء » جمع قرين است ، كه معنايش معروف است .
پس جمله : « * ( قَيَّضْنا لَهُمْ قُرَناءَ ) * » اشاره به اين است كه كفار استعداد اين را داشتند كه ايمان بياورند ، و تقوا پيشه كنند ، و در نتيجه خداى تعالى قرينهايى برايشان معين كند ، كه ايشان را بيش از پيش تسديد و هدايت كنند ، هم چنان كه آيه : « أُولئِكَ كَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ الإِيمانَ وَأَيَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْه » « 4 » ، از اين تاييد خبر مىدهد .
ولى با داشتن چنين استعدادى كفر ورزيدند ، و مرتكب فسق شدند ، و خداى تعالى به
هامش
( 1 ) مفردات راغب ، ماده « ثوى » .
( 2 ) مجمع البيان ، ج 9 ، ص 9 .
( 3 ) درون آتش شويد كه چه صبر كنيد و چه نكنيد به حالتان يكسان است . سوره طور ، آيه 16 .
( 4 ) خدا ايمان را در دلهاى ايشان نوشته بود ، و بر وحى هم از ناحيه خود تاييدشان فرمود . سوره مجادله ، آيه 22 .