* ( « وَلَكُمْ فِيها مَنافِعُ . . . » ) *
يعنى براى شما در آنها منافعى است ، مانند : شير ، پشم ، كرك ، مو ، پوست ، و ساير منافعشان .
* ( « وَلِتَبْلُغُوا عَلَيْها حاجَةً فِي صُدُورِكُمْ » ) * - يعنى و غرض ديگر از خلقت آنها اين است كه بر پشت آنها سوار شويد و به مقاصد و حاجتهايى كه در سينه داريد برسيد .
* ( « وَعَلَيْها وَعَلَى الْفُلْكِ تُحْمَلُونَ » ) * - اين جمله كنايه است از وسيله پيمودن بيابانها و درياها كه بيابانها را با شتران مىپيمايند و درياها را با كشتى .
يُرِيكُمْ آياتِه فَأَيَّ آياتِ اللَّه تُنْكِرُونَ « معناى نشان دادن خدا آيات خود را ، در تفسير اوائل اين سوره گذشت . و گويا جمله يُرِيكُمْ آياتِه » منظور اصلى نيست تا مستلزم تكرار باشد ، بلكه منظور زمينه چينى بوده براى توبيخ كفار ، كه مىفرمايد : أَيَّ آياتِ اللَّه تُنْكِرُونَ « - كدام يك از آيات خدا را انكار مىكنيد » يعنى كدام يك از اين آيات را كه خدا به شما نشان داده و به چشم خود مىبينيد و بيان ما را در باره آن مىشنويد ، انكار مىكنيد ؟ انكارى كه بهانه باشد براى اعراض از توحيد خدا .
* ( « أفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الأَرْضِ فَيَنْظُرُوا . . . » ) *
اين آيه شريفه مشركين را ملامت مىكند و آنان را به سرگذشت امتهاى سابق و سنت قضاى الهى كه در آن امتها جريان داشت توجه مىدهد . و نظير اين آيه در اوائل سوره نيز گذشت و گويا غرض از آن در آنجا اين بوده كه براى آنها روشن سازد كه خدا هر يك از آن امتها را به گناهانشان بگرفت ، چون هر وقت پيغمبرشان با معجزات به سويشان آمدند ، كفر ورزيدند و به همين جهت در آنجا دنبال آيه فرمود : « فَأَخَذَهُمُ اللَّه بِذُنُوبِهِمْ - خدا ايشان را به گناهانشان بگرفت » ولى در اينجا غرض اين بوده كه براى مشركين روشن كند كه آنچه در زندگى به دست مىآورند ، بىنيازشان نمىكند و از عذاب خدا جلوگيرى نمىنمايد ، نه آن خوشحالىها كه از دانش خود دارند و نه توبه شان و ندامتشان از آنچه كه كردهاند .
و اگر در ابتداى آيه مورد بحث « فاء » تفريع آورد ، براى اين است كه آيه را بر جمله آخر آيه قبلى كه مىفرمود : « فأَيَّ آياتِ اللَّه تُنْكِرُونَ » تفريع كرده باشد ، يعنى اين را فرع و نتيجه آن قرار داده باشد . و اگر از خطاب در جمله قبلى ( تنكرون ) به غيبت ( أفلم يسيروا ) التفات كرد ، براى اين است كه بفهماند مردمى كه از آيات او رو بگردانند و آن را انكار كنند ، قابل آن نيستند كه مورد خطاب ما واقع شوند ، لذا گويا از آنان رويگردانيد و متوجه
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 538
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٥٣٨