جاودانه باشيد ، و چه بسيار بد مقامى است كه متكبرين از حق دارند . در سابق هم گذشت كه گفتيم مراد از « ابواب جهنم » دركات آنست .
* ( « فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّه حَقٌّ . . . » ) *
بعد از آنكه مال امر جدال كنندگان در آيات خدا را بيان كرد كه آتش دوزخ است ، و نيز فرمود خدا ايشان را به كيفر كفرشان گمراه نمود ، اينك در اين جمله متفرع بر آن بيان ، رسول خدا ( ص ) را امر به صبر مىكند و علتش را هم اين مىداند كه وعده خدا حق است .
* ( « فَإِمَّا نُرِيَنَّكَ بَعْضَ الَّذِي نَعِدُهُمْ » ) * - منظور از اين بعض ، عذاب دنيا است .
* ( « أَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ » ) * - و يا تو را با مرگت بگيريم و آن را نشانت ندهيم . * ( « فَإِلَيْنا يُرْجَعُونَ » ) * - خلاصه مىفرمايد : چه اينكه مختصرى از عذابى كه به آنان وعده داديم ، در اين دنيا با بودن تو در حيات به ايشان بچشانيم ، و تو آن را ببينى و چه اينكه قبل از اين نشان دادن وعده خود تو را با مرگت بگيريم ، به هر حال اين كفار نزد ما خواهند برگشت و از چنگ ما بيرون شدنى نيستند ، آن وقت وعده خود را در حقشان عملى مىكنيم .
* ( « وَلَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلًا مِنْ قَبْلِكَ مِنْهُمْ مَنْ قَصَصْنا عَلَيْكَ وَمِنْهُمْ مَنْ لَمْ نَقْصُصْ عَلَيْكَ . . . » ) *
اين آيه كيفيت نصرت مزبور در آيه قبل را چنين بيان مىكند كه : خداى تعالى زمام امر آن نصرت را - كه آيه « وَلِكُلِّ أُمَّةٍ رَسُولٌ فَإِذا جاءَ رَسُولُهُمْ قُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ وَهُمْ لا يُظْلَمُونَ » « 1 » آن را سنت خدا معرفى مىكند كه به منظور داورى بين هر رسول و امتش و به منظور پيروز كردن حق بر باطل نازل مىكند - به دست هيچ رسولى از رسولان قبل از تو نسپرد ، بلكه هر پيغمبرى كه خود خدا مىخواست از آن نصرت بهره مند مىكرد و حال تو نيز مانند حال ساير انبيا است ، ممكن است ما به تو اذن بدهيم كه آن نصرت را بياورى و در نتيجه گوشه اى از آن عذابها كه به كفار وعده داديم بر كفار نازل كنى و خودت هم آن را ببينى و ممكن هم هست قبل از نزول چنين عذابى بر كفار ، ما جان تو را بگيريم ، ولى به هر حال اين مسلم است كه امر خدا وقتى بيايد ، در بين آنان به حق داورى مىكند و در آن صورت پيروان باطل زيانكار خواهند بود . اين آن معنايى است كه سياق به آيه مىدهد .
پس آيه مورد بحث مىخواهد اشاره كند به سنت جاريه اى از خداى تعالى كه در آخر
هامش
( 1 ) سوره يونس ، آيه 47 .