در هم پيچيده مىگردد و عرش خدا براى مردم هويدا مىشود ، آن روز براى همه روشن مىشود كه تنها حاكم بر هر چيز او بوده و ملكى جز ملك او نيست ، در چنين روزى او در بين مردم حكم مىكند .
پس مراد از « درجات » بنا بر اين بيان ، درجاتى است كه از آنجا به سوى عرش خدا بالا مىروند و آن وقت جمله * ( « رَفِيعُ الدَّرَجاتِ ذُو الْعَرْشِ » ) * كنايه استعارى است از بلندى عرش ملك خدا ، از افق خلق و غايب بودن آن از خلق قبل از قيامت ، آن هم غايب بودن به درجاتى بس رفيع و مسافتى بس دور .
* ( « يُلْقِي الرُّوحَ مِنْ أَمْرِه عَلى مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِه » ) * اين جمله اشاره دارد به امر رسالت كه يكى از شؤون آن انذار است . و اگر روح را به قيد « من امره » مقيد كرد ، براى اين است كه دلالت كند بر اينكه مراد از « روح » همان روحى است كه در آيه « قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي » « 1 » آمده ، و همان روحى است كه در آيه « يُنَزِّلُ الْمَلائِكَةَ بِالرُّوحِ مِنْ أَمْرِه عَلى مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِه أَنْ أَنْذِرُوا » « 2 » ، بدان اشاره فرموده .
در نتيجه مراد از « القاى روح بر هر كس كه خدا بخواهد » نازل كردن آن با ملائكه وحى است بر آن كس . و مراد از جمله * ( « مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِه » ) * رسولانى هستند كه خدا ايشان را براى رسالت خود برگزيده . و در معناى روح القاء شده بر نبى اقوال ديگرى هست ، كه قابل اعتنا نيستند .
* ( « لِيُنْذِرَ يَوْمَ التَّلاقِ » ) * - منظور از « يوم التلاق » روز قيامت است . و بدين جهت آن را به اين نام ناميده كه در آن روز خلايق يكديگر را ملاقات مىكنند ، و يا خالق و مخلوق بهم بر مىخورند ، و يا اهل آسمان و زمين با هم تلاقى مىكنند ، و يا ظالم و مظلوم به يكديگر مىرسند ، و يا در آن روز هر كسى به عمل خود مىرسد - البته براى هر يك از اين وجوه قائلى هست - .
و ممكن است قول دوم را يعنى تلاقى خالق و مخلوق را به مضمونى كه مكرر در قرآن آمده تاييد كرد و آن مضمون عبارت از همين است كه روز قيامت مردم پروردگار خود را مىبينند . يكى از آيات كه اين مضمون را خاطر نشان مىسازد آيه « بِلِقاءِ رَبِّهِمْ لَكافِرُونَ » « 3 » .
هامش
( 1 ) سوره اسرى ، آيه 85 .
( 2 ) ملائكه را به معيت روح كه از امر اوست بر هر كس كه او بخواهد نازل مىكند ، و به او اين ماموريت را ابلاغ مىكنند كه بايد انذار كنيد . سوره نحل ، آيه 2 .
( 3 ) سوره روم ، آيه 8 .