را به كوه تشبيه مىكنند از گناه هم به « وزر » تعبير مىكنند و هم به « ثقل » هم چنان كه در قرآن كريم آمده يك جا فرموده : « لِيَحْمِلُوا أَوْزارَهُمْ كامِلَةً » ، و جايى ديگر همين مضمون را به عبارت « وَلَيَحْمِلُنَّ أَثْقالَهُمْ وَأَثْقالًا مَعَ أَثْقالِهِمْ » آورده است « 1 » .
پس مىفهميم كه وزر ، و ثقل ، به يك معنا است ، و معناى جمله چنين است ، كه :
هيچ نفسى در حالى كه بار گناه خود را به دوش دارد ، بار گناه شخص ديگر را به دوش نمىكشد ، و لازمه اين آن است كه هيچ شخصى جز به آنچه خود به دوش مىكشد بازخواست نشود ، و تنها كيفر وزر و گناه خود را ببيند .
گويا اين آيه مىخواهد از توهمى كه ذيل آن ، بدان اشعار دارد جلوگيرى كند ، و گويا بعد از آنكه فرمود : « اگر بخواهد شما را مىبرد ، و مردمى ديگر مىآورد » و با اين جمله مشركين را تهديد به هلاكت و فنا كرد ، كسى مىگويد : مشركين آيات خدا را تكذيب كردند ، بايد وزر گناه خود را به دوش بكشند ، مؤمنين در اين ميان چه تقصيرى دارند ؟ آيا آنها هم به جرم ديگران هلاك مىشوند ؟
جواب مىدهد : * ( « وَلا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى » ) * يعنى احدى وزر گناه ديگرى را حمل نمىكند ، و سنگينى گناه هيچ كس بر شخص ديگر نيست ، هر چند كه خويشاوند گنه كار باشد .
پس تنها تكذيب كنندگان در تهديد آيه ، مورد نظر هستند ، و دعوت و انذار تو اى پيامبر هيچ سودى به حال آنان ندارد ، براى اينكه دلهايشان مهر خورده ، تنها انذار تو به كسانى سود مىبخشد كه از پروردگار نديده خود خشيت دارند و نماز را به پا مىدارند ، و معلوم است كه اين دو طايفه مثل هم و برابر نيستند ، چون مثل آنان مثل كور و بينا ، ظلمات و نور ، سايه و سوزندگى آتش ، و زنده و مرده است .
پس معناى جمله * ( « وَلا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى » ) * اين است كه : هيچ كس كه حامل وزر و گناه باشد ، غير از وزر و گناه خود ، وزر كس ديگرى را كه آن نيز حامل آن است نمىكشد .
* ( « وَإِنْ تَدْعُ مُثْقَلَةٌ إِلى حِمْلِها لا يُحْمَلْ مِنْه شَيْءٌ وَلَوْ كانَ ذا قُرْبى » ) * - يعنى اگر شخص گرانبارى كه بار گناه به ستوهش آورده ، به ديگرى التماس كند ، كه : مقدارى از بار او را بردارد و به دوش بكشد ، احدى نيست كه خواهش وى را بپذيرد ، و چيزى از بار گناه او را برداشته ،
هامش
( 1 ) مفردات راغب ، ماده « وزر » .