اخذ شديدى بگرفت ، مكذبين اين امت را هم خواهد گرفت .
* ( « يا أَيُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ إِلَى اللَّه وَاللَّه هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ » ) * هيچ شكى نيست كه در اين آيه نوعى زمينه چينى براى دو آيه بعد است ، و مىخواهد مضمون آن دو را روشن كند ، در عين اينكه خودش در مفادش مستقل مىباشد .
توضيح اينكه : سياق ، به اين نكته اشعار دارد كه اعمال تكذيب كنندگان رسول خدا ( ص ) كاشف از اين است كه خيال كردهاند مىتوانند با پرستش بتها از بندگى خدا بىنياز شوند ، در نتيجه اگر خدا ايشان را به پرستش خود دعوت مىكند ، لا بد احتياج به عبادت ايشان دارد ، پس در اين قضيه از يك طرف بىنيازى است ، و از طرف ديگر فقر و احتياج ، به همان مقدار كه آنان از بىنيازى بهره مند هستند ، خدا به همان مقدار فقير و محتاج ايشان است ( تعالى اللَّه عن ذلك ) .
لذا خداى سبحان در رد توهم آنان فرمود : * ( « يا أَيُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ إِلَى اللَّه وَاللَّه هُوَ الْغَنِيُّ » ) * و در اين جمله فقر را منحصر در ايشان ، و بىنيازى را منحصر در خود كرد ، پس تمامى انحاى فقر ، در مردم ، و تمامى انحاى بىنيازى ، در خداى سبحان است ، و چون فقر و غنى عبارت از فقدان و و جدان است ، و اين دو ، دو صفت متقابل يكديگرند ، ممكن نيست موضوعى از هر دو خالى باشد ، هر چيزى كه تصور شود ، يا فقير است ، و يا غنى ، و لازمه انحصار فقر در انسان ، و انحصار غنى در خدا انحصارى ديگر است و آن عبارت از اين است كه : انسانها منحصر در فقر باشند ، و خدا منحصر در غنى ، پس انسانها غير از فقر ندارند ، و خدا غير از غنى ندارد .
پس خداى سبحان غنى بالذات است ، او مىتواند همه انسانها را از بين ببرد ، چون از آنان بىنياز است ، و آنان بالذات فقيرند ، و نمىتوانند به چيزى غير از خدا ، از خدا بىنياز شوند .
و ملاك در غناى خدا از خلق ، و فقر خلق به خداى تعالى ، اين است كه : خدا خالق و مدبر امور ايشان است . و آوردن لفظ جلاله « اللَّه » اشاره به فقر خلق و غناى خدا دارد . و آوردن جمله « اگر بخواهد شما را از بين مىبرد ، و خلقى جديد مىآورد » اشاره به خلقت و تدبير او دارد ، و همچنين آوردن كلمه « الحميد » براى اين است كه او در فعل خودش كه همان خلقت و تدبر باشد ، محمود و ستايش شده است .
در نتيجه برگشت معناى كلام به نظير اين مىشود كه بگوييم : هان اى انسانها ! شما بدان جهت كه مخلوق و مدبر خداييد ، فقراء و محتاجان به او هستيد ، در شما همه گونه