ولى بعضى « 1 » از مفسرين گفتهاند : عطف بر جمله سابق است ، كه فرمود : « وَما يَسْتَوِي الْبَحْرانِ » .
* ( « وَلَا الظُّلُماتُ وَلَا النُّورُ » ) * در اين آيه شريفه و آيه بعدش چند مرتبه حرف نفى « لا » تكرار شده ، و منظور از آن تاكيد نفى است .
* ( « وَلَا الظِّلُّ وَلَا الْحَرُورُ » ) * كلمه « حرور » - به طورى كه گفتهاند - « 2 » به معناى شدت حرارت آفتاب است . و بعضى « 3 » ديگر گفتهاند : حرور به معناى باد سموم است . بعضى « 4 » هم گفتهاند : سموم بادى است كه در روز بوزد ، و حرور بادى است كه در شب و روز بوزد .
* ( « وَما يَسْتَوِي الأَحْياءُ وَلَا الأَمْواتُ . . . » ) *
اين جمله عطف است بر جمله * ( « وَما يَسْتَوِي الأَعْمى وَالْبَصِيرُ » ) * . و اگر كلمه * ( « وَما يَسْتَوِي » ) * را در اينجا مجددا آورد ، با اينكه مىتوانست مثل جمله قبلى بفرمايد : « و لا الاحياء و لا الاموات » براى اين است كه فاصله زياد شده بود ، ناگزير * ( « ما يَسْتَوِي » ) * را تكرار كرد تا معنا را در ذهن شنونده تجديد كند .
پس در نتيجه اين تكرار نظير تكرار كلمه « كيف » است ، كه در آيه « كَيْفَ يَكُونُ لِلْمُشْرِكِينَ عَهْدٌ عِنْدَ اللَّه وَعِنْدَ رَسُولِه . . . كَيْفَ وَإِنْ يَظْهَرُوا عَلَيْكُمْ . . . » « 5 » مىباشد ، كه به خاطر طول فاصله ، كلمه كيف تكرار شده است .
و اين چند جمله پشت سر هم يعنى جمله * ( « وَما يَسْتَوِي الأَعْمى وَالْبَصِيرُ » ) * و * ( « وَلَا الظُّلُماتُ وَلَا النُّورُ » ) * ، و * ( « وَلَا الظِّلُّ وَلَا الْحَرُورُ » ) * و * ( « وَما يَسْتَوِي الأَحْياءُ وَلَا الأَمْواتُ » ) * تمثيلهايى براى مؤمن و كافر است و مىخواهد تبعه و اثر اعمال اين دو طايفه را شرح دهد .
و منظور از جمله : « * ( إِنَّ اللَّه يُسْمِعُ مَنْ يَشاءُ ) * - خدا مىشنواند هر كه را بخواهد » مؤمن است ، كه قبلا مرده بود ، و خداى تعالى زنده اش كرد ، و هدايت را به گوشش شنوانيد ، چون در نفس ، استعداد آن را داشت ، لذا در باره مؤمن فرموده : « أوَ مَنْ كانَ مَيْتاً فَأَحْيَيْناه وَجَعَلْنا لَه نُوراً » « 6 » و اما منظور از اين جمله رسول خدا ( ص ) نيست ، چون آن جناب
هامش
( 1 ) تفسير روح المعانى ، ج 22 ، ص 186 .
( 2 ، 3 ، 4 ) تفسير روح المعانى ، ج 22 ، ص 186 .
( 5 ) سوره توبه ، آيه 8 .
( 6 ) آيا كسى كه مرده بود ، و ما زنده اش كرديم ، و برايش نورى قرار داديم . سوره انعام ، آيه 123 .