دوم اينكه ، درخواست آمرزش را قبل از درخواست بهشت كردهاند و اين معنا يعنى ذكر آمرزش قبل از ذكر بهشت در كلام خداى تعالى هر جا كه با هم آمدهاند مكرر آمده . و همين هم با عقل موافق است ، براى اينكه به دست آمدن استعداد براى درك هر نعمتى ، با زوال موانع تامين مىشود ، يعنى اول بايد موانع بر طرف گردد ، بعد نعمت به دست آيد .
بعضى « 1 » از مفسرين گفتهاند : جمله * ( « فَاغْفِرْ لِلَّذِينَ تابُوا . . . » ) * دلالت دارد بر اينكه برداشتن و اسقاط عقاب بعد از توبه ، تفضلى است از خداى تعالى ، چون اگر واجب بود ديگر احتياج نداشت ملائكه درخواست آن را بكنند ، بلكه خود خداى تعالى عقاب تائبين را اسقاط مىكرد .
ليكن اين استدلال صحيح نيست ، براى اينكه واجب بودن اسقاط عقاب تائبين يا صدور هر كار ديگر از خداى تعالى منافاتى با صحت درخواست آن ندارد ، به شهادت كلام خود ملائكه ، كه بعد از استغفار گفتهاند : * ( « رَبَّنا وَأَدْخِلْهُمْ جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدْتَهُمْ » ) * « 2 » ، چون مىبينيم با اعترافشان به اينكه خدا وعده جنات عدن داده و با اينكه ملائكه مىدانند كه خدا خلف وعده نمىكند ، با اين حال درخواست كردهاند كه مؤمنين را داخل آن جنات بفرمايد .
و از اين آيه صريحتر آيه : « رَبَّنا وَآتِنا ما وَعَدْتَنا عَلى رُسُلِكَ وَلا تُخْزِنا يَوْمَ الْقِيامَةِ إِنَّكَ لا تُخْلِفُ الْمِيعادَ » « 3 » مىباشد كه حكايت دعاى خود مؤمنين است .
و قبول توبه از چيزهايى است كه خداى تعالى بر خود واجب كرده و آن را حق توبه كنندگان دانسته و فرموده : « إِنَّمَا التَّوْبَةُ عَلَى اللَّه لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السُّوءَ بِجَهالَةٍ ثُمَّ يَتُوبُونَ مِنْ قَرِيبٍ فَأُولئِكَ يَتُوبُ اللَّه عَلَيْهِمْ » « 4 » بنا بر اين طلب هر حقى كه خدا بر خود واجب كرده ، از قبيل درخواست مغفرت گناه توبه كننده ( و درخواست طلب روزى ، و يا استجابت دعا و امثال آن ) در حقيقت مراجعه به خداست براى اينكه وعده خود را انجاز كند ، و نيز اظهار اشتياق براى رسيدن به رستگارى به سبب كرامت اوست .
هامش
( 1 ) مجمع البيان ، ج 8 ، ص 515 .
( 2 ) پروردگارا در آن جنات عدنى كه به ايشان وعده داده اى داخلشان كن .
( 3 ) پروردگارا و آنچه كه به وسيله فرستادگانت به ما وعده داده اى ، به ما بده و ما را در قيامت خوار مگردان كه تو خلف وعده نمىكنى . سوره عمران ، آيه 194 .
( 4 ) جز اين نيست كه قبول توبه كسانى كه عمل زشت مىكنند و بلافاصله توبه مىكنند ، بر خدا واجب و حق توبه كنندگان است و ايشان ( مطمئن باشند كه ) خدا از گناهانشان در مىگذرد . سوره نساء ، آيه 17 .