را دليل بر نداشتن عذاب خدا مىدانيد * ( « بِالَّتِي تُقَرِّبُكُمْ عِنْدَنا زُلْفى » ) * چيزى نيست كه شما را نزد ما نزديك سازد .
* ( « إِلَّا مَنْ آمَنَ وَعَمِلَ صالِحاً » ) * - مگر آن كس كه ايمان آورد ، و با مال و فرزندان خود عمل صالح كند ، مال خود را در راه خدا انفاق نموده ، و با آن ايمان و عمل صالح را تزويج و تبليغ كرده ، در سايرين نيز منتشر سازد ، و اولاد خود را با تربيت دينى بار آورد ، چنين افرادى پاداش دو چندان خواهند داشت . * ( « فَأُولئِكَ لَهُمْ جَزاءُ الضِّعْفِ » ) * در اين جمله به احتمال قوى موصوف « جزاء » اضافه بر صفت « ضعف » شده ، و معناى آن پاداش دو چندان است ، و دو چندان بودنش براى اين است كه هم خود هدايت يافتند ، و هم ديگران را هدايت كردند ، علاوه بر اينكه خداوند حسنات آنان را به ده برابر و بيشتر مزد مىدهد . * ( « وَهُمْ فِي الْغُرُفاتِ آمِنُونَ » ) * يعنى در قبه هاى بلند ، از عذاب ايمنند ، پس چنين افرادى عذاب نمىشوند .
* ( « وَالَّذِينَ يَسْعَوْنَ فِي آياتِنا مُعاجِزِينَ » ) * - يعنى در آيات ما جديت مىكنند كه آن را از اثر بيندازند - و يا از ما پيشى بگيرند - * ( « أُولئِكَ فِي الْعَذابِ مُحْضَرُونَ » ) * اينان هر چند كه مال و اولادشان بسيار باشد ، سرانجام در آتش احضار مىشوند .
و در جمله * ( « وَما أَمْوالُكُمْ وَلا أَوْلادُكُمْ » ) * از خطاب مخصوص به مؤمنين ، به خطاب عموم مردم از كافر و غير از كافر عدول شده ، و وجهش اين است كه حكمى كه براى اموال و اولاد بيان كرد ، اختصاص به يك طايفه معينى ندارد ، اگر اين مال و اولاد در كار خير به كار رود ، اثر جميلش به شرطى هويدا مىگردد ، كه توأم با ايمان و عمل صالح باشد ، و گر نه بيش از پيش و بال مىآورد . * ( « قُلْ إِنَّ رَبِّي يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِه وَيَقْدِرُ لَه وَما أَنْفَقْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَهُوَ يُخْلِفُه وَهُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ » ) * در مجمع البيان گفته ، وقتى مىگويند : « اخلف اللَّه له و عليه » شمعنايش اين است كه خداوند به جاى آنچه از دست فلانى برفت عوضى بداد « 1 » .
سياق آيه دلالت دارد بر اينكه مراد از انفاق در وجوه احسان است ، و مراد بيان اين نكته است كه چنين انفاقى نزد خدا ضايع و گم نمىشود ، بلكه خداوند آن را عوض مىدهد .
بنا بر اين جمله * ( « قُلْ إِنَّ رَبِّي يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشاءُ وَيَقْدِرُ » ) * در صدر آيه براى اشاره به اين نكته است كه مساله رزق ، در سعه و ضيقش به دست خدا است ، خدايى كه اگر كم
هامش
( 1 ) مجمع البيان ، ج 8 ، ص 394 .