ظهور نكند ، و بين خدا و انجام خواسته هايش ، چيزى جز امرش واسطه نشده باشد ، ( دقت بفرماييد ) .
و اگر فزع و تفزيع را به دلهاى آنان نسبت داده ، براى اين است كه دلالت كند بر اينكه آن چنان از خود بى خود ، و از هر چيز ديگرى منصرف هستند ، كه غير از پروردگارشان به هيچ چيز ديگر توجه ندارند ، و اين بى توجهى هم چنان ادامه دارد ، تا وقتى كه فزع دلشان به امر الهى بر طرف شود ، كه البته بدون درنگ و بلافاصله بر طرف مىشود ، و تخلفپذير هم نيست ، چون امر الهى تعطيل و تاخير نمىپذيرد ، هم چنان كه فرموده : « إِنَّما أَمْرُه إِذا أَرادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَه كُنْ فَيَكُونُ » « 1 » پس نظر به اين معنا از آيه شريفه استفاده مىشود ، كه ملائكه هم چنان در فزع هستند ، تا با صدور امر الهى فزعشان زايل شود .
* ( « قالُوا ما ذا قالَ رَبُّكُمْ قالُوا الْحَقَّ » ) * - اين جمله دلالت دارد بر اينكه ملائكه طوائفى مختلف و بسيارند ، كه بعضى از بعضى ديگر از امر الهى بعد از صدور آن و بعد از آنكه فزع از دلهاى پرسش كنندگان زايل شده باشد ، مىپرسند كه چه فرموده . و اگر طوائف مختلف نبوده باشند بعد از صدور امر الهى ، و زايل شدن فزع از دلها ، بايد همه آن امر را فهميده باشند ، نه اينكه طايفه اى از طائفه ديگر بپرسد ، كه خداى تعالى چه فرمود ؟
از اين جا معلوم مىشود كه زايل شدن فزع از دلها ، و نزول امر الهى ، نسبت به بعضى جلوتر انجام مىشود ، تا بعضى ديگر ، و به همين جهت است آنهايى كه بعدا آرامش قلبى پيدا مىكنند ، از آنهايى كه قبلا آرامش پيدا كردهاند ، مىپرسند : امر الهى چه بود ، چون طبق قاعده بايد مسئول قبل از سائل اطلاع پيدا كرده باشد .
پس معلوم مىشود همانطور كه گفتيم ملائكه مراتب مختلف ، و مقامات متفاوتى دارند ، بعضى ما فوق بعضى ديگرند ، آنها كه در مرتبه پايينترند ، امر الهى را از آنها كه عالىترند دريافت مىكنند ، البته بدون فاصله ، و بدون تخلف ، و اين خود اطاعت طبقه پايين از طبقه بالا است ، هم چنان كه از دقت در آيه « وَما مِنَّا إِلَّا لَه مَقامٌ مَعْلُومٌ » « 2 » ، و آيه « ذِي قُوَّةٍ عِنْدَ ذِي الْعَرْشِ مَكِينٍ مُطاعٍ ثَمَّ أَمِينٍ » « 3 » كه در وصف روح الامين است ، اين اختلاف مراتب
هامش
( 1 ) سوره يس ، آيه 82 .
( 2 ) هيچ يك از ما نيست مگر آنكه مقامى معلوم دارد . سوره صافات ، آيه 164 .
( 3 ) نيرومندى كه نزد عرش مقام دارد ، و سايرين از او اطاعت مىكنند ، و او خود امين است . سوره تكوير ، آيه 20 و 21 .