باشد ، آيه شريفه آن را ابطال مىكند .
* ( « وَلا تَنْفَعُ الشَّفاعَةُ عِنْدَه إِلَّا لِمَنْ أَذِنَ لَه » ) * مشركين در باره آلهه خود قائل به شفاعت بودند ، هم چنان كه خداى تعالى عقيده آنان را در آيه « هؤُلاءِ شُفَعاؤُنا عِنْدَ اللَّه » « 1 » حكايت نموده است ، و منظورشان از شفاعت ، شفاعت در روز قيامت كه قرآن آن را اثبات كرده ، نبوده ، چون به طور كلى مشرك اعتقاد به قيامت ندارد ، بلكه مراد آنان شفاعت آلهه در دنيا بوده ، كه براى بر آورده شدن حوائج دنيايى ، پرستندگان خود را نزد خدا شفاعت مىكردند ، و به اين وسيله سعادت دنيايى آنان را تامين ، و اصلاح امورشان مىكردند .
آيه شريفه اين را نيز باطل نموده ، مىفرمايد : آلهه ، مخلوق و مملوك خدايند . آن هم مملوك از هر جهت . پس از پيش خود مالك شفاعتى نيستند ، و چنين نيست كه در اين اثر مستقل از خدا باشند ، مگر آنكه خدا چنين اجازه اى به آنها داده باشد ، و چنين قدرتى را تمليك آنها كرده باشد . پس اصل شفاعت آلهه به فرضى هم كه شفاعت داشته باشند با اذن خدا است .
* ( « إِلَّا لِمَنْ أَذِنَ لَه » ) * - احتمال دارد حرف « لام » در كلمه « لمن » لام ملك باشد ، و مراد از * ( « لِمَنْ أَذِنَ لَه » ) * ملائكه باشد ، و معنى اين باشد كه : شفاعت فايده اى ندارد ، مگر آنكه خداوند شفاعت را به شافع داده باشد ، و به اذن او شفاعت كند . احتمال هم دارد لام مزبور لام تعليل باشد ، و آن وقت مراد از * ( « لِمَنْ أَذِنَ لَه » ) * صاحب حاجت بوده ، و معنا چنين باشد :
« شفاعت سودى نمىدهد ، مگر براى آن صاحب حاجتى كه خدا به شافع اجازه شفاعت در كار آنان داده باشد » . در تفسير كشاف گفته : اين احتمال يعنى احتمال دوم وجه لطيفى است ، و آيه را بايد همين طور معنا كرد « 2 » .
از نظر ما نيز همين احتمال متعين است ، براى اينكه ملائكه - به طورى كه از كلام خداى تعالى بر مىآيد - واسطه هايى هستند براى انفاذ و اجراى اوامر الهى ، چون مىفرمايد : « لا يَسْبِقُونَه بِالْقَوْلِ وَهُمْ بِأَمْرِه يَعْمَلُونَ » « 3 » و نيز مىفرمايد : « جاعِلِ الْمَلائِكَةِ رُسُلًا أُولِي أَجْنِحَةٍ » « 4 » و وساطت نامبرده خود نوعى از شفاعت است ، كه بيانش در جلد اول اين كتاب گذشت .
هامش
( 1 ) اينها شفيعان مايند نزد خدا . سوره يونس ، آيه 18 .
( 2 ) تفسير كشاف ، ج 3 ، ص 580 .
( 3 ) از خدا در سخن پيشى نمىگيرند و به امر او عمل مىكنند . سوره انبياء ، آيه 27 .
( 4 ) خدا ملائكه را رسولان بالدار خود كرد . سوره فاطر ، آيه 1 .