به همسران خود ابلاغ كند ، و لازمه اش اين است كه اگر شق اول را اختيار كردند ، طلاقشان داده ، مهريه شان را بپردازد ، و اگر شق دوم يعنى خدا و رسول و خانه آخرت را اختيار كردند ، بر همسرى خود باقيشان بدارد .
* ( « إِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَياةَ الدُّنْيا وَزِينَتَها » ) * - اراده حيات دنيا و زينت آن به قرينه مقابله ، كنايه است از اختيار دنيا ، و دلدادگى به تمتعات آن ، و روى آوردن بدان ، و روى گرداندن از آخرت .
* ( « فَتَعالَيْنَ أُمَتِّعْكُنَّ وَأُسَرِّحْكُنَّ سَراحاً جَمِيلًا » ) * در كشاف گفته : كلمه « تعال » در اصل براى اين وضع شده كه هر وقت در مكانى بلند قرار داشتى ، و خواستى كسى را كه در مكانى پايينتر قرار دارد صدا بزنى ، و بگويى بيا ، اين كلمه را به كار ببرى ، و ليكن در اثر كثرت استعمال ، كار آن به جايى رسيده كه در همه جا استعمال مىشود ، چه مكان بلند ، و چه پست ، و معناى كلمه « تعالين » ، آمدن با پا نيست ، بلكه روى آوردن بكارى است ، ( در فارسى هم مىگوييم بياييد فلان كار را انجام دهيم ) ، يعنى بياييد با اراده و اختيارتان يكى از دو پيشنهادم را عملى كنيد ، نه اينكه با پاى خود بياييد ، هم چنان كه مىگوييم : فلانى دارد مىآيد تا با من مخاصمه كند ، و يا فلانى رفت در باره من حرف بزند ، و يا برخاست تا مرا تهديد كند ، كه در اين موارد هيچ يك از كلمات مىآيد ، رفت و برخاست به معناى لغوى خود استعمال نشده بلكه همه آنها كنايه است « 1 » .
و تمتيع عبارت است از اينكه وقتى يكى از ايشان را طلاق مىدهد مالى به او بدهد كه با آن زندگى كند ، و كلمه « تسريح » به معناى رها كردن است ، و سراح جميل به اين معنا است كه بدون خصومت و مشاجره و بد و بيراه گفتن او را طلاق دهد .
در اين آيه شريفه بحثهايى از نظر فقه هست ، كه مفسرين آن را ايراد كردهاند ، و ليكن حق مطلب اين است كه احكامى كه در اين آيه آمده شخصى است ، و مربوط به شخص رسول خدا ( ص ) است ، و هيچ دليلى از جهت لفظ در آيه نيست ، كه دلالت كند بر اينكه شامل غير از آن جناب نيز هست ، و تفصيل همين مطلب در كتب فقهى آمده .
* ( « وَإِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ اللَّه وَرَسُولَه وَالدَّارَ الآخِرَةَ » ) * - در سابق گذشت كه مقابله بين اين جمله و جمله * ( « إِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَياةَ الدُّنْيا وَزِينَتَها . . . » ) * ، هر يك از دو كلام را مقيد مىكند به
هامش
( 1 ) تفسير كشاف ، ج 3 ، ص 535 .