و آنچه از ربا مىدهيد تا مال مردم زياد شود نزد خدا زياد نمىشود و آنچه از زكات كه براى رضاى خدا مىدهيد زياد مىشود و زكات دهندگان مال خود را زياد مىكنند ( 39 ) .
بيان آيات
بعد از استدلال بر وحدانيت خدا ، و بر معاد ، از طريق شمردن آيات داله بر آن ، كه پشت سر هم فرمود : « وَمِنْ آياتِه . . . وَمِنْ آياتِه » تا آنجا كه فرمود : « * ( وَلَه مَنْ فِي السَّماواتِ وَالأَرْضِ . . . » ) * ، كه خود يكى از صفات فعلى خداست ، اينك در اين آيات روش استدلال را از راه شمردن آيات به استدلال به صفات فعلى خدا تغيير داد ، كه آنها را تا آخر سوره در چهار فصل بيان مىفرمايد ، در هر فصل چند صفت از صفات فعل كه مستلزم وحدانيت خدا و معاد است ، ذكر مىكند ، فصل اول با آيه * ( « وَهُوَ الَّذِي يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُه . . . » ) * آغاز شده . و فصل دوم با آيه * ( « اللَّه الَّذِي خَلَقَكُمْ ثُمَّ رَزَقَكُمْ . . . » ) * ، و فصل سوم با آيه « اللَّه الَّذِي يُرْسِلُ الرِّياحَ . . . » ، و فصل چهارم با آيه « اللَّه الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ ضَعْفٍ . . . » ، آغاز شده .
و اگر فصل اول مانند ساير فصول با نام جلاله « اللَّه » آغاز نشده ، بدين جهت است كه متصل به آيه سابق است كه مىفرمود : * ( « وَلَه مَنْ فِي السَّماواتِ وَالأَرْضِ كُلٌّ لَه قانِتُونَ » ) * كه در حقيقت واسطه و برزخ است بين دو سياق ، پس آيه مورد بحث كه مىفرمايد : * ( « وَهُوَ الَّذِي يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُه » ) * ، فصل در صورت وصل است .
* ( « وَهُوَ الَّذِي يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُه وَهُوَ أَهْوَنُ عَلَيْه . . . » ) *
كلمه « يبدؤا » از « بدء » است ، و « بدء خلق » همان ايجاد ابتدايى و بدون الگو است ، و كلمه « يعيده » از اعاده است ، كه به معناى انشاء بعد از انشاء است .
در جمله * ( « وَهُوَ أَهْوَنُ عَلَيْه » ) * ، ضمير اولى به اعاده برمىگردد ، كه از كلمه « يعيد » استفاده مىشود ، و ضمير دومى - به طورى كه از سياق به ذهن تبادر مىكند - به خداى تعالى بر مىگردد .
بعضى « 1 » به اين آيه شريفه اشكال كردهاند كه : « اگر اعاده انسانها در قيامت براى خدا آسانتر باشد ، لازمه اش اين است كه ايجاد آنها بدون الگو در آغاز خلقت دشوارتر باشد ، چون هر آسانترى يك دشوارتر دارد ، و اين با قدرت مطلقه و نامحدود خدا نمىسازد ، چون قدرت
هامش
( 1 ) روح المعانى ، ج 21 ، ص 36 .