* ( « وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَنُدْخِلَنَّهُمْ فِي الصَّالِحِينَ » ) * معناى آيه روشن است ، چيزى كه هست چون دنبال آيه قبلى ، و در سياق آن قرار گرفته ، بر اين معنا دلالت دارد كه مىخواهد به كسانى كه گرفتار پدر و مادر مشركند و آن پدر و مادر اصرار مىورزند كه ايشان را به سوى شرك بكشانند ، و ايشان زير بار نرفته ، به حكم اجبار ترك پدر و مادر را گفتهاند ، تسليت گفته ، با وعده اى جميل دلخوش سازد .
مىفرمايد : اگر پدر و مادر او را به سوى شرك خواندند ، و او به حكم خدا نافرمانيشان كرده ، و ناچار از ايشان كناره گيرى كرد ، و پدر و مادر را به خاطر خدا از دست داد ، مسئوليتى از اين بابت ندارد ، و ما در برابر پدر و مادرى كه از دست داده بهتر از آن دو به او مىدهيم ، و به پاداش ايمان و عمل صالحش او را در زمره صالحان در مىآوريم ، به همان صالحان كه نزد ما در بهشت متنعم هستند ، و اين معنا را آيه شريفه « يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ ارْجِعِي إِلى رَبِّكِ راضِيَةً مَرْضِيَّةً فَادْخُلِي فِي عِبادِي وَادْخُلِي جَنَّتِي » « 1 » نيز افاده مىكند .
ممكن است بعضى احتمال دهند كه منظور از جمله * ( « لَنُدْخِلَنَّهُمْ فِي الصَّالِحِينَ » ) * اين باشد كه در دنيا در جامعه صالح درآورد ، ولى اين احتمال از سياق آيات مورد بحث بعيد است .
* ( « وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ آمَنَّا بِاللَّه فَإِذا أُوذِيَ فِي اللَّه جَعَلَ فِتْنَةَ النَّاسِ كَعَذابِ اللَّه . . . » ) *
افرادى كه ايمان عاريتى دارند ، از آنجايى كه ايمانشان مقيد به عافيت و سلامتى ، و تا حد ضرر و اذيت نديدن از آن است ، لذا قرآن كريم ايمانشان را به طور مطلق ايمان نخواند ، و نفرمود : « و من الناس من يؤمن باللَّه - بعضى از مردمند كه به خدا ايمان مىآورند » بلكه فرمود : بعضى از مردمند كه مىگويند ايمان آورديم .
پس آيه مورد بحث به وجهى شبيه به آيه شريفه « وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَعْبُدُ اللَّه عَلى حَرْفٍ ، فَإِنْ أَصابَه خَيْرٌ اطْمَأَنَّ بِه ، وَإِنْ أَصابَتْه فِتْنَةٌ انْقَلَبَ عَلى وَجْهِه » « 2 » است .
* ( « فَإِذا أُوذِيَ فِي اللَّه » ) * - يعنى و چون به جرم اينكه به خدا ايمان آورده اذيت ببيند ،
هامش
( 1 ) هان اى نفس آرامش يافته ، به سوى پروردگارت بازگرد ، در حالى كه تو از او راضى ، و او از تو راضى باشد ، پس در جمع بندگانم درآى ، و در بهشتم جاىگير . سوره فجر ، آيه 27 - 30 .
( 2 ) و بعضى از مردمند كه خدا را در يك فرض بندگى مىكنند ، و آن وقتى است كه از ايمان خود سود ببرند ، كه اگر سود بردند نسبت به ايمان خود علاقمند مىشوند و اما اگر فتنه اى ببينند ، آن چنان پشت مىكنند كه ديگر عقب سر خود را ننگرند . سوره حج ، آيه 11 .