سبحان سميع و شنواى گفتارها و داناى به احوال باشد ، ديگر به هيچ وجه صحيح نيست كسى بگويد : ايمان آوردم ، آن وقت در برابر فتنه ها از ايمان خود برگردد ، بلكه جا دارد كه ايمانش از باطن دلش به زبان جارى شود ، و در نتيجه در مقابل فتنه ها هر قدر هم كه سنگين باشد صبر كند .
از اين جا اين مطلب روشن مىشود كه جمله * ( « فَإِنَّ أَجَلَ اللَّه لآتٍ » ) * از قبيل به كار بردن سبب در جاى مسبب است ، هم چنان كه اين كار را در صدر آيه كرد ، و اصل اين است كه بفرمايد : هر كس گفت ايمان آوردم ، بايد آن را به طور مستقيم و از صميم قلب بگويد ، در حالى كه بر ايمانش صابر باشد و در راه پروردگارش مجاهدت نمايد .
* ( « وَمَنْ جاهَدَ فَإِنَّما يُجاهِدُ لِنَفْسِه إِنَّ اللَّه لَغَنِيٌّ عَنِ الْعالَمِينَ » ) * - مجاهده و جهاد مبالغه در جهدند ، و جهد به معناى به كار بستن طاقت و قدرت است ، پس مجاهده و جهاد ، يعنى به كار بستن نهايت درجه قدرت و طاقت ، جمله مورد بحث مردم را به اين نكته متنبه مىكند ، كه مجاهده آنان در راه خدا ، يعنى دست برنداشتن از ايمان ، و صبر در برابر شدايد ، و ناملايمات ، چيزى نيست كه نفع آن عايد خداى سبحان شود ، تا آنكه مردم در باره آن سهلانگارى نموده بگويند شد ، شد . نشد ، نشد . بلكه نفعش عايد خودشان مىشود ، چون خداى تعالى از همه عالميان بى نياز است ، پس مردم بايد به خاطر سعادت خودشان ايمان خود را محكم نگاه دارند ، و به خاطر ناملايمات از آن صرفنظر نكنند .
پس جمله مورد بحث حجتى را كه در آيه قبلى بود تاكيد مىكند . و جمله « فَإِنَّ اللَّه غَنِيٌّ عَنِ الْعالَمِينَ » تعليل براى ما قبلش مىباشد .
در اين آيه التفاتى به كار رفته ، چون سياق قبلى سياق تكلم با غير ( ما ) بود ، و سياق در اين آيه سياق غيبت است كه مىگويد : خدا چنين و چنان است ، و نفرموده : ما چنين و چنانيم ، و اين تغيير سياق همان نكته را مىرساند كه در آيه * ( « فَلَيَعْلَمَنَّ اللَّه الَّذِينَ صَدَقُوا » ) * مىرساند ، و توضيحش گذشت .
* ( « وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَنُكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّئاتِهِمْ وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَحْسَنَ الَّذِي كانُوا يَعْمَلُونَ » ) * - اين آيه عاقبت ايمان واقعى آنان را كه توأم با جهاد است شرح داده و آن نكته را روشن مىسازد كه فرموده بود نفع ايمان عايد صاحبش مىشود ، نه عايد خدا ، و بيان مىكند كه ايمان واقعى و لوازم آن خود عطيه اى است از خدا ، و فضلى است از او .
و بنا بر اين آيه شريفه خالى از اين دلالت نيست كه جهاد در راه خدا همان ايمان و عمل صالح است ، چون در حقيقت همان آيه را به اين لحن آورده ، آنجا مىفرمود : هر كس
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 152
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص١٥٢