و در همان كتاب مىگويد : مشركين مسلمانان را اذيت مىكردند و هر روز و هر ساعتى با سر شكسته ، و يا كتك خورده نزد رسول خدا ( ص ) به شكايت مىآمدند و رسول خدا ( ص ) مىفرمود صبر كنيد ، زيرا من هنوز مامور به جنگ نشدهام تا آنكه از مكه به مدينه مهاجرت فرمود . آن وقت اين آيه در مدينه نازل شد و اين اولين آيه اى است كه در باره قتال نازل شد « 1 » .
مؤلف : در الدر المنثور « 2 » هم از جمع كثيرى از صاحبان جامع از ابن عباس و ديگران روايت شده كه اين آيه اولين آيه در قتال است كه نازل شد . چيزى كه هست در بعضى از اين روايات آمده كه آيه در باره مهاجرين از اصحاب رسول خدا ( ص ) نازل شده ، و اين روايات به فرضى هم كه صحيح باشد اين فقره آن اجتهاد خود راوى آن بوده ، چون قبلا هم گفتيم كه آيه مطلق است ، و اصلا معقول نيست كه فرمان جهاد با اينكه حكمى است عمومى ، متوجه طايفه خاصى از امت شود .
نظير اين حرف در جمله * ( « الَّذِينَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ فِي الأَرْضِ . . . » ) * و بلكه در جمله * ( « الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيارِهِمْ بِغَيْرِ حَقٍّ . . . » ) * به بيانى كه گذشت ، جريان دارد .
باز در مجمع البيان در ذيل جمله * ( « الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيارِهِمْ بِغَيْرِ حَقٍّ . . . » ) * از امام ابى جعفر ( ع ) روايت كرده كه فرمود : در باره مهاجرين نازل شده ، ولى مصداق بارزش آل محمد ( ع ) هستند كه از وطن خود بيرون رانده شدند و همواره در ترس بودند « 3 » .
مؤلف : روايتى هم كه در مناقب از آن جناب در ذيل جمله مذكور آمده كه فرموده :
« ماييم و در حق ما نازل گرديده است » « 4 » و نيز روايتى كه در روضه كافى از آن جناب رسيده كه فرموده : « آيه در حق حسين ( ع ) جارى شد » « 5 » همه بر اين معنا كه گفتيم حمل مىشود .
و نيز همچنين است آنچه كه در مجمع البيان در ذيل جمله * ( « وَأَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَنَهَوْا عَنِ الْمُنْكَرِ » ) * از آن حضرت روايت آورده كه فرمود : آنهايى كه چنينند ما هستيم « 6 » . و نيز
هامش
( 1 ) مجمع البيان ، ج 7 ، ص 87 .
( 2 ) الدر المنثور ، ج 4 ، ص 364 .
( 3 ) مجمع البيان ، ج 7 ، ص 87 .
( 4 ) مناقب .
( 5 ) روضه كافى .
( 6 ) مجمع البيان ، ج 7 ، ص 88 .