شدن حقيقت است در آن روز ، و گر نه در دنيا هم ملك براى خدا است ، و اين اختصاص به روز قيامت ندارد ، و همچنين در نظاير اين اوصاف كه براى روز قيامت در قرآن آمده ، از قبيل « الأَمْرُ يَوْمَئِذٍ لِلَّه » ، « الْقُوَّةَ لِلَّه » ، و مانند آن ، كه منظور ظهور آن وصف است .
در اينجا لازم است مطلب را توضيح دهيم تا كسى از خوانندگان عزيز دچار اشتباه نشود : منظور ما از اينكه گفتيم در روز قيامت براى همه روشن مىشود كه ملك براى خدا است ملك مجازى نيست ، چون ملك دو قسم است ، يكى ملك حقيقى و حق ، و ديگرى مجازى و صورى . آنچه از مصاديق ملك در اين عالم براى اشياء و اشخاص ملاحظه مىكنيم ملك مجازى و صورى است كه خدا به آنها داده ، البته در عين اينكه داده باز ملك خود اوست . اين دو قسم ملك همواره هست تا قيامت به پا شود ، آن وقت ديگر اثرى از ملك مجازى و صورى باقى نمىماند ، در نتيجه ديگر احدى از موجودات عالم صفت مالكيت را ندارند . پس ، از معناى مالك باقى نمىماند مگر ملك حقيقى و حق ، كه آن هم براى خدا است و بس . پس يكى از خصايص روز قيامت اين مىشود كه آن روز ملك براى خدا است ، و همچنين آن روز عزت و قدرت و امر براى خدا است .
* ( « يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ » ) * - يعنى آن روز غير از خدا هيچ حاكمى ديگر غير او نيست ، چون حكم راندن از فروعات ملك است ، وقتى در آن روز براى احدى هيچ نصيبى از ملك نماند ، هيچ نصيبى از حكم راندن هم نمىماند .
* ( « فَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ فِي جَنَّاتِ النَّعِيمِ ، وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآياتِنا » ) * - مقصود از * ( « الَّذِينَ كَفَرُوا . . . » ) * معاندين هستند كه از حق استكبار مىورزند .
* ( « فَأُولئِكَ لَهُمْ عَذابٌ مُهِينٌ » ) * - اين جمله بيان همان حكمى است كه خداى تعالى در آن روز مىراند .
بحث روايتى
در مجمع البيان مىگويد : از امام باقر ( ع ) روايت شده كه فرمود : رسول خدا ( ص ) هنوز مامور به قتال و ماذون به آن نشده بود كه آيه * ( « أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا » ) * نازل ، و جبرئيل شخصا شمشير بر كمر آن جناب ببست « 1 » .
هامش
( 1 ) مجمع البيان . . . نور الثقلين ، ج 3 ، ص 501 .