به خداى تعالى ارجاع ده .
از اين بيان معلوم مىشود كه منظور از « جهر قول » آن سخنانى است كه مشركين ( عليه اسلام ) اظهار نموده و استهزايى است كه مىكردند ، و مراد از آنچه پنهان مىداشتهاند ، نقشه هاى شومى بوده كه عليه اسلام در بين خود مطرح مىكردند .
* ( « وَإِنْ أَدْرِي لَعَلَّه فِتْنَةٌ لَكُمْ وَمَتاعٌ إِلى حِينٍ » ) * اين جمله نيز تتمه كلامى است كه رسول خدا ( ص ) مامور به گفتن آن شده است . ضمير در كلمه « لعله » به طورى كه گفتهاند كنايه از خبرى است كه در كلام نيامده ، و بعيد هم نيست كه راجع به ايذان و اعلامى باشد كه مامور به آن شد . و معناى آن اين است كه : من نمىدانم ، ممكن است اين اعلامى كه من مامور بدان شدم ، يعنى مراد خداى تعالى از اينكه مرا مامور به اعلام خطر نموده ، اين باشد كه شما را امتحان كند تا آنچه در باطن شما است بيرون كشيده ظاهرش سازد پس خدا مىخواهد شما را بيازمايد و تا مدتى مهلت و كام بدهد و به اصطلاح استدراجتان كند .
* ( « قالَ رَبِّ احْكُمْ بِالْحَقِّ وَرَبُّنَا الرَّحْمنُ الْمُسْتَعانُ عَلى ما تَصِفُونَ » ) * ضمير در « قال » به رسول خدا ( ص ) بر مىگردد و آيه شريفه كلام آن جناب را حكايت مىكند كه در دعوت مردم به حق چه گفت و چگونه مردم دعوتش را رد كردند و از او اعراض نمودند گويى كه رسول خدا ( ص ) بعد از آنكه ايشان را دعوت نموده رسالت خودش را به ايشان ابلاغ كرد و ايشان دعوتش را انكار كردند و در انكارشان پافشارى نمودند روى از ايشان برگردانيده به درگاه پروردگارش متوجه شد و گفت :
« * ( رَبِّ احْكُمْ بِالْحَقِّ ) * - خدايا به حق حكم كن » و اگر حكم را مقيد به حق كرد ( معنايش اين نيست كه خدا حكم به غير حق هم مىكند ) بلكه اين قيد توضيحى است نه احترازى چون حكم خداى تعالى جز حق نمىتواند باشد پس كانه گفته « خدايا به حكم خودت كه حق است حكم كن » يعنى حق را براى آنان كه به نفعشان است و عليه آنان كه بر ضررشان است اظهار فرما . آن گاه بار ديگر روى سخن را متوجه كفار نموده و فرموده است : « * ( رَبُّنَا الرَّحْمنُ الْمُسْتَعانُ عَلى ما تَصِفُونَ ) * - و پروردگار ما رحمان و عليه گفته هاى شما بهترين ياور است » و گويى كه با اين جمله به علت اعراض خود از ايشان و روى به درگاه خدا نهادن و درخواست حكم به حق را بيان كردن اشاره مىكند . پس خداى سبحان رب او و رب همه ايشان است و او را سزد كه ميان مربوبين خود حكم كند و او كثير الرحمة است ، يعنى سائلش و كسى را كه به سويش روى آورد نوميد نمىكند و او است كه حكم مىكند و كسى نيست كه حكمش
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 469
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٤٦٩