اشكالى كه در متن اين روايت است : اولا اسم عزير در آن برده شده و حال آنكه اين آيات در مكه نازل شده . و در آيات مكى نامى از عزير نيست نام او در آيات مدنى ذكر شده و آن هم در سوره توبه كه در مدينه نازل شده .
و ثانيا اينكه داشت يهود عزير را مىپرستند صحيح نيست زيرا يهود عزير را نمىپرستد بلكه او را پسر خدا مىداند آن هم از باب تشريف و احترام هم چنان كه خودشان را هم فرزندان و دوستان خدا ناميدند و قرآن آن را حكايت نموده مىفرمايد : « نَحْنُ أَبْناءُ اللَّه وَأَحِبَّاؤُه » يعنى ما ( يهوديان ) فرزندان و دوستان خداييم .
و ثالثا در اين حديث داشت كه رسول خدا ( ص ) اعتراف كرد به اينكه آيه « * ( إِنَّكُمْ وَما تَعْبُدُونَ » ) * عام است و عيسى و ملائكه را شامل مىشود آن گاه ابن زبعرى به عيسى و عزير و ملائكه نقض كرده پس آيه مورد بحث نازل شد و اين حرف صحيح نيست ، زيرا مستلزم آن است كه خداى حكيم و پيغمبر حكيم بيان حكم را از وقت حاجت تاخير انداخته باشند و تاخير بيان از وقت حاجت بيشتر مايه تهمت است .
و رابعا از اين جهت كه حديث مشتمل بر اين است كه آيه : « وَلَمَّا ضُرِبَ ابْنُ مَرْيَمَ مَثَلًا » در اين قضيه نازل شده و حال آنكه مضمون آن كمترين ارتباطى با قضيه ندارد .
و نظير اين روايت روايت ديگرى است كه بين اهل سنت شايع است كه ابن زبعرى به رسول خدا ( ص ) اعتراض كرد و رسول خدا ( ص ) به او گفت : اى پسر ! تو چقدر به لغت قوم خود و زبان پدر و مادريت جاهلى ؟ من كه نگفتم « انكم و من تعبدون من دون اللَّه . . . » من گفتم : * ( « إِنَّكُمْ وَما تَعْبُدُونَ » ) * و « ما » براى غير ذوى العقول است و شامل عيسى نمىشود ، زيرا در اين روايت به رسول خدا ( ص ) نسبت داده كه فرموده : « من كه نگفتم » ، « من گفتم » و حال آنكه شان رسول خدا ( ص ) اجل از اين است كه آيات قرآنى را كلام خودش بداند . از حافظ ابن حجر هم نقل شده كه گفته است : اين حديث اصلى ندارد و در هيچ يك از كتب حديث ديده نشده نه با سند و نه بىسند .
باز نظير آن دو حديث در ضعف ، حديث ديگرى است كه در آن آمده : ابن زبعرى پرسيد آيا تو چنين گفته اى ؟ فرمود : بله گفت ، پس به رب كعبه سوگند همين الآن مجابت مىكنم ، آيا نبود كه يهود عزير ، و نصارى مسيح ، و بنو مليح ملائكه را مىپرستيدند ؟ حضرت فرمود : نه . ايشان شيطان را مىپرستيدند ، كه ايشان را بدان كار وادار كرد ، اينجا بود كه آيه * ( « إِنَّ الَّذِينَ سَبَقَتْ لَهُمْ مِنَّا الْحُسْنى » ) * نازل شد . . . .
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 472
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٤٧٢