* ( « فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ آذَنْتُكُمْ عَلى سَواءٍ » ) * كلمه « ايذان » به طورى كه گفتهاند از « اذن » گرفته شده كه به معناى علم به اجازه است در كارى . آن گاه به طور مجاز در مطلق علم استعمال شده و از آن افعالى اشتقاق يافته و بسيارى از موارد متضمن معناى تهديد و انذار نيز مىشود .
و كلمه « على سواء » على الظاهر حال از مفعول « آذنتكم » است ، و معناى آن اين است كه : اگر از دعوت تو اعراض كردند ، و از اينكه با قبولى دين توحيد تسليم خدا شوند روى گردانيدند ، پس به ايشان بگو من به شما اعلام مىكنم كه شما از اين اعراض خود در خطر مىباشيد ، چون شما در اينكه من اعلامتان كنم ، و يا در خود خطر قرار گيريد مساوى هستيد ، ( و به عبارت ديگر : در اعلام كردن من همه مساوى هستيد ، و يا در مخاطره بودن همه برابريد ) بعضى از مفسرين گفتهاند : مقصود اعلام به جنگ است . ولى اين معنا در سوره هاى مكى دور به نظر مىآيد .
* ( « وَإِنْ أَدْرِي أقَرِيبٌ أَمْ بَعِيدٌ ما تُوعَدُونَ إِنَّه يَعْلَمُ الْجَهْرَ مِنَ الْقَوْلِ وَيَعْلَمُ ما تَكْتُمُونَ » ) * اين آيه تتمه كلام رسول خدا ( ص ) است ، كلامى كه مامور شده آن را ابلاغ نمايد . و منظور از جمله * ( « ما تُوعَدُونَ » ) * همان تهديد در جمله * ( « آذَنْتُكُمْ عَلى سَواءٍ » ) * است .
رسول خدا ( ص ) نخست مامور شد ايشان را از خطرى كه در اعراض از اسلام هست هشدار دهد ، و سپس مامور شد علم به دورى و نزديكى وقوع آن خطر را از خود نفى كند ، و بىعلمى خود را چنين تعليل كند كه علم به گفته هاى علنى ايشان كه همان طعن بر اسلام و استهزاء به آن است - و گفته هاى پنهانى آنان ، منحصرا مخصوص به خداى تعالى است ، و تنها او است كه عالم به حقيقت امر است .
از اينجا به دست مىآيد كه منشا متوجه شدن عذاب به كفار آن طعنه هايى بوده است كه در ظاهر به اسلام مىزدند ، و هم آن نقشه هايى كه پنهان مىداشتند ، گويى كه فرموده :
اگر اينان مستحق عذاب شدند به خاطر اظهاراتى است كه عليه اين دعوت الهى كردند ، و آن نقشه هايى كه پنهان داشتند ، پس ايشان را به آن عذاب تهديد كن ، و ليكن از آنجايى كه تو اطلاعى از ظاهر و باطن آنان ندارى ، و نمىدانى كه جرمشان چقدر استحقاق عذاب دارد ، و آيا استحقاق عذاب نزديك دارند ، يا دور ، لذا چنين علمى را از خودت نفى كن ، و آن را تنها