« قُلْ إِنَّمَا الآياتُ عِنْدَ اللَّه وَإِنَّما أَنَا نَذِيرٌ مُبِينٌ » « 1 » .
* ( « بَلْ قالُوا أَضْغاثُ أَحْلامٍ بَلِ افْتَراه بَلْ هُوَ شاعِرٌ فَلْيَأْتِنا بِآيَةٍ كَما أُرْسِلَ الأَوَّلُونَ » ) * .
حكايت سخنان كفار است كه چگونه افترا و تكذيب به آن جناب را درجه به درجه شدت مىدادند ، اول گفتند : سخنان وى خوابهاى پريشان است كه ديده و آن را نبوت خود پنداشته و كتاب آسمانيش گمان كرده ، پس كار او و معلوماتش حتى از سحر هم بىارزشتر است ، ( براى اينكه سحر هر چه باشد علمى است و قواعدى دارد ) .
سپس افتراى خود را ترقى داده ، گفتند : بلكه خواب پريشان هم نيست ، چون در خواب پريشان صاحبش عمدا دروغ نگفته ، بلكه چند رقم رؤيا ديده وقتى بيدار شده از هر يك چيزى به يادش مانده ، و با گوشه هاى ديگر هم رؤيايش مخلوط شده ، ولى اين افترا مىبندد ، و معلوم است كه افترا مستلزم تعمد است .
آن گاه مطلب را ترقى بيشترى داده گفتند : « بلكه او شاعر است » و اين از جهتى ديگر از تهمت قبلى سنگينتر است ، چون كسى كه به كسى افترا مىبندد ، فكر مىكند كه چه افترايى ببندم ، ولى شاعر بدون هيچ تدبر هر چه به نظرش مىرسد مىگويد ، و به هر تعبير كه از نظر فن شاعرى خوشش آيد تعبير مىكند ، و چه بسا كه شاعرى ضروريات را هم انكار كند ، و يا علنا بر باطلى اصرار ورزد ، و چه بسا راستى را تكذيب و دروغى را تصديق كند .
جمله * ( « فَلْيَأْتِنا بِآيَةٍ كَما أُرْسِلَ الأَوَّلُونَ » ) * سخنى است متفرع بر جملات قبل ، و مراد از « اولين » ، انبياى گذشتهاند و معنايش اين است كه وقتى اين را كه وى آورده و آن را آيت خوانده ، يعنى قرآن ، خوابهاى پريشان ، يا افترا ، و يا شعر بود ، ديگر ادعاى نبوتش تمام نيست ، و قرآن او ما را قانع نمىكند ، پس بايد آيتى براى ما بياورد ، همانطور كه گذشتگان آوردند ، مثلا ماده شتر از كوه بيرون كردند ، عصا اژدها نمودند و يد بيضا داشتند .
و در اينكه فرمود : * ( « كَما أُرْسِلَ الأَوَّلُونَ » ) * ، با اينكه ظاهر سياق اقتضا مىكرد بفرمايد :
« كما اتى بها الاولون - همانطور كه گذشتگان آن آيت را آوردند » براى اشاره به اين معنا بود كه آيت از لوازم ارسال است ، و اگر اين شخص رسول است ، بايد به رسولان گذشته اقتدا نموده ، بر رسالت خود احتجاجى مانند احتجاج آنان بكند .
در اينجا سؤالى پيش مىآيد ، و آن اين است كه مشركين از وثنىها ، از اصل منكر نبوتند ، با اين حال در اين اعتراضى كه كردند مساله نبوت را مسلم گرفتند ؟ جواب اين است
هامش
( 1 ) بگو معجزات همه نزد خدا است ، و من تنها نذيرى آشكارم . سوره عنكبوت ، آيه 50 .