كه همين خود دليل روشنى است بر اينكه مشركين در كار خود دچار تحير شده و نمىفهميدند چه كار مىكنند ؟ يك وقت از راه تهكم با رسول خدا ( ص ) مواجه مىشدند و نامربوط مىگفتند ، وقتى ديگر دردسر فراهم مىنمودند ، بار ديگر سخنانى بر خلاف عقيده خودشان گفته با اينكه اصلا نبوت را منكر بودند پيشنهاد معجزه مىكردند ، معجزاتى كه انبياى گذشته آورده بودند ، با اينكه نه آن انبيا را قبول داشتند و نه معجزاتشان را .
ولى به هر حال از اينكه گفتند : « بايد آيتى براى ما بياورد كه گذشتگان آوردند » ، از اين وعده ضمنى بر مىآيد كه اگر يكى از آن آيات كه پيشنهاد كردهاند بياورد ايمان خواهند آورد .
* ( « ما آمَنَتْ قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْيَةٍ أَهْلَكْناها أفَهُمْ يُؤْمِنُونَ » ) * در اين جمله سخن قبلى مشركين و آن وعده اى كه ضمنا مشتمل بود رد و تكذيب شده ، مىفرمايد : اگر آنچه را كه پيشنهاد مىكنند برايشان آورده شود ، باز هم ايمان نمىآورند ، چون اقوام گذشته وقتى معجزات پيشنهادى خودشان را هم ديدند ايمان نياوردند و هلاك شدند آن وقت اينان ايمان مىآورند ؟ ! و حاصل معناى جمله به طورى كه سياق آن را افاده مىكند اين است كه : كفار در وعده اى كه مىدهند دروغ گويند ، و اگر معجزات پيشنهادى آنان را هم نازل كنيم باز ايمان نمىآورند ، و در نتيجه به همين جرم هلاك خواهند شد ، هم چنان كه امتهاى گذشته وقتى درخواست معجزه كردند ، و معجزه برايشان نازل كرديم ، ايمان نياوردند ما نيز هلاكشان نموديم ، طبيعت اينان با طبيعت آنان يكى است ، و مانند آنان اسرافگر و متكبرند ، و به هيچ وجه ، به هيچ آيتى ايمان نمىآورند ، پس آيه مورد بحث از يك نظر شبيه به آيه « فَما كانُوا لِيُؤْمِنُوا بِما كَذَّبُوا بِه مِنْ قَبْلُ » « 1 » مىباشد .
و بنا بر اين مىتوان گفت : در آيه شريفه حذف و ايجازى ( مختصر گويى ) به كار رفته ، و تقدير آن چنين است كه : مثلا بگوييم « ما آمنت قبلهم اهل قرية اقترحوا الآيات فانزلناها عليهم و اهلكناهم لما لم يؤمنوا بها بعد النزول أفهم ، يعنى مشركى العرب يؤمنون و هم مثلهم فى الاسراف » يعنى اهل قريه هاى قبل از ايشان كه پيشنهاد معجزه ها كردند ايمان نياوردند ، و ما معجزه اى را كه خواستند فرستاديم و به جرم ايمان نياوردن هلاكشان كرديم ، آيا اينان يعنى مشركين عرب با اينكه در اسراف مانند آنان هستند ايمان مىآورند ؟ !
هامش
( 1 ) پس آنان به چيزى كه پيش از آن تكذيب كرده بودند ايمان نياوردند . سوره يونس ، آيه 74 .