بنا بر اين اگر قريه را با وصف « اهلكناها » توصيف كرد ، و در حقيقت به آخرين نقطه سرنوشتشان توصيفشان نمود ، براى اين بود كه بفهماند عاقبت اجابت معجزه خواهى مردم هلاكت ايشان است ، و لا غير .
* ( « وَما أَرْسَلْنا قَبْلَكَ إِلَّا رِجالًا نُوحِي إِلَيْهِمْ فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ » ) * .
اين آيه پاسخى از احتجاجى است كه بر نفى نبوت كرده و گفتند : * ( « هَلْ هذا إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ » ) * و حاصلش اين است كه مگر انبياى گذشته غير بشر بودند ، كه انتظار داريد پيامبر شما بشر نباشد ؟ بشريت كه با نبوت منافات ندارد .
و اگر كلمه « رجالا » را با جمله * ( « نُوحِي إِلَيْهِمْ » ) * توصيف فرموده ، براى اشاره به فرق ميان انبيا و غير انبيا است و محصلش اين است كه يگانه فرق بين اين دو طائفه تنها اين است كه ما به انبيا وحى مىفرستيم و به ديگران نمىفرستيم ، و وحى موهبت و منتى است خاص كه بر خدا واجب نيست همه افراد را به آن موهبت نائل سازد كه اگر بنا شد به كسى بدهد به همه بدهد ، و اگر بنا شد ندهد به هيچ كس ندهد ، تا شما تحكم كنيد كه چرا نبوت جز در يك نفر پيدا نمىشود ؟ و بگوييد چون در ما نيست پس در هيچ كس ديگر هم نيست ، براى اينكه نبوت هم مانند ساير صفات خاصى است كه در هر عصرى جز در يك فرد يافت نمىشود ، و اين چيزى نيست كه بتوان انكارش كرد .
بنا بر اين بيان ، آيه شريفه منحل به دو حجت مىشود ، كه عليه احتجاج مشركين بر ابطال نبوت رسول خدا ( ص ) به بشريت او اقامه شده است ، يكى حجت نقضى ، كه با بشريت انبياى گذشته نقض مىكند و مىرساند كه منافاتى ميان بشريت و نبوت نيست ، دوم حجت حلى ، كه مىرساند فرق ميان يك فرد پيغمبر با ديگران چيزى نيست كه نشود در بشر يافت شود ، و يا اگر يافت شد بايد در همه افراد يافت شود ، بلكه تنها فرق اين دو طائفه وحى الهى ، و كرامت او است ، و منت مخصوصى است از ناحيه خدا كه شامل حال شخص پيغمبر مىشود .
پس آيه از اين نظر مانند آيه « قالُوا إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُنا . . . قالَتْ لَهُمْ رُسُلُهُمْ إِنْ نَحْنُ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ وَلكِنَّ اللَّه يَمُنُّ عَلى مَنْ يَشاءُ » « 1 » مىباشد .
« فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ » - اين جمله تاييد و تحكيم جمله * ( « وَما أَرْسَلْنا قَبْلَكَ إِلَّا رِجالًا » ) *
هامش
( 1 ) گفتند شما جز بشرى مانند ما نيستيد . . . رسولان ايشان به ايشان گفتند : ما جز بشرى چون شما نيستيم و ليكن خداوند به هر كه بخواهد منت مىگذارد . سوره ابراهيم ، آيات 10 و 11 .