باره مهاجرين حبشه نازل شده ، و در بعضى « 1 » ديگر افراد ديگرى نام برده شده ، و به زودى در بحث روايتى آمده از نظر خوانندگان خواهد گذشت .
و به هر حال عموم لفظ آيه به عموميتش باقى است ، و همانطور كه گفتيم به هيچ قيدى مقيد نيست ، و ظاهرا آيه شريفه متصل به جمله سابق ، يعنى * ( « سَيَكْفُرُونَ بِعِبادَتِهِمْ وَيَكُونُونَ عَلَيْهِمْ ضِدًّا » ) * باشد .
بحث روايتى
در تفسير قمى به سند خود از ابى بصير ، از امام صادق ( ع ) روايت كرده كه در ذيل آيه * ( « كَلَّا سَيَكْفُرُونَ بِعِبادَتِهِمْ وَيَكُونُونَ عَلَيْهِمْ ضِدًّا » ) * فرمود : يعنى روز قيامت ، كه مقصود آن جناب اين است كه اين شركايى كه مشركين آنها را معبود خود گرفتند ، روز قيامت ضد ايشان خواهند بود ، و از ايشان و عبادتشان تا قيامت بيزارى خواهند جست « 2 » .
و در كافى به سند خود از عبد الاعلى مولاى آل سام روايت كرده كه گفت : از امام صادق ( ع ) پرسيدم آيه * ( « إِنَّما نَعُدُّ لَهُمْ عَدًّا » ) * چه معنا دارد ؟ فرمود : به نظر خودت معنايش چيست ؟ عرض كردم : شمردن ايام ، فرمود پدران و مادران هم كه مىتوانند حساب عمر فرزند خود را نگهدارند ، بلكه مقصود شمردن نفسهاى خلق است « 3 » .
و در نهج البلاغه يكى از كلمات آن حضرت اين است كه فرمود : نفسهاى آدمى گامهاى او است كه به سوى اجل خود بر مىدارد و نيز آن جناب فرمود : هر چيز شمردنى رو به كمى مىگذارد و بالأخره به آخر مىرسد ، و هر چيزى كه انتظارش هست سر انجام مىآيد « 4 » .
و در الدر المنثور است كه عبد بن حميد ، از امام ابى جعفر محمد بن على ، روايت كرده كه در تفسير جمله * ( « إِنَّما نَعُدُّ لَهُمْ عَدًّا » ) * فرمود : همه چيز را مىشمارد ، حتى نفسها را « 5 » .
مؤلف : اين روايت از ساير روايات عامتر است ، و بعيد نيست كه از آن استفاده شود كه اصلا اگر در ساير روايات نفس را مصداق آيه دانستهاند صرفا از باب مثال بوده .
هامش
( 1 ) تفسير طبرى ، ج 16 ، ص 101 .
( 2 ) تفسير قمى ، ج 2 ، ص 55 .
( 3 ) فروع كافى ، ج 3 ، ص 259 ، ح 33 .
( 4 ) نهج البلاغه صبحى صالح ، ص 480 .
( 5 ) الدر المنثور ، ج 4 ، ص 284 .