ولى اين حرف صحيح نيست ، زيرا هر چند كه به وجهى موافق با شان نزول آن كه گذشت مىباشد ، و ليكن در اين صورت تعليل در جمله * ( « لَه ما بَيْنَ أَيْدِينا وَما خَلْفَنا » ) * ناتمام مىماند ، و جمله * ( « رَبُّ السَّماواتِ وَالأَرْضِ وَما بَيْنَهُما » ) * از فقرات قبليش بريده مىشود ، كه توضيح آن به زودى خواهد آمد .
* ( « رَبُّ السَّماواتِ وَالأَرْضِ وَما بَيْنَهُما فَاعْبُدْه وَاصْطَبِرْ لِعِبادَتِه هَلْ تَعْلَمُ لَه سَمِيًّا » ) * .
صدر اين آيه يعنى جمله * ( « رَبُّ السَّماواتِ وَالأَرْضِ وَما بَيْنَهُما » ) * جمله * ( « لَه ما بَيْنَ أَيْدِينا وَما خَلْفَنا . . . » ) * را كه در آيه قبلى بود تعليل مىكند ، و مىفرمايد : چطور خدا ما بين ايدى و ما خلف و ما بين ذلك ما را مالك نباشد ؟ و چگونه ممكن است فراموش كار باشد ؟ با اينكه او رب آسمانها و زمين و ما بين آن دو است ، و معلوم است كه رب هر چيزى مالك و مدبر آن است ، پس ملك او و فراموش نكردنش مقتضاى ربوبيت او است .
جمله * ( « فَاعْبُدْه وَاصْطَبِرْ لِعِبادَتِه » ) * تفريع بر صدر آيه است ، و معنايش اين است كه وقتى ما نازل نشويم جز به امر پروردگار تو ، و اينك همين كلام مجيد را كه متضمن دعوت به عبادت او است برايت نازل كردهايم ، پس كلام مزبور ، كلام او و دعوت ، دعوت او است ، پس او را به يگانگى بپرست و در برابر عبادتش خويشتندارى كن كه در اين ميان كس ديگرى نيست كه غير پروردگار تو پروردگار باشد ، تا تو در برابر عبادت پروردگارت پايدارى نكنى ، و به عبادت غير او بپردازى ، و عبادت او كافى از عبادت پروردگارت باشد ، و يا او را با پروردگارت شريك در عبادت خود كنى .
بعضى شايد گفته باشند جمله مورد بحث تفريع بر جمله * ( « رَبُّ السَّماواتِ وَالأَرْضِ » ) * ، و يا بر جمله * ( « وَما كانَ رَبُّكَ نَسِيًّا » ) * ، يعنى پروردگارت تو را فراموش نمىكند پس او را عبادت كن ، باشد ، ولى اين دو احتمال ضعيف است .
پس ، از اين تقرير چند مطلب روشن گرديد .
اول اينكه : جمله * ( « هَلْ تَعْلَمُ لَه سَمِيًّا » ) * تتمه بيانى است كه جمله * ( « فَاعْبُدْه وَاصْطَبِرْ لِعِبادَتِه » ) * در صدد بيان ، و در حقيقت در مقام تعليل آن است .
دوم اينكه : مراد از كلمه « سمى » همنام است ، و مراد از نام هم كلمه « رب » است ، زيرا مقتضاى بيان آيه اين است كه : ربوبيت خداى تعالى نسبت به هر چيزى مطلق باشد ، و ديگر چيزى نماند كه مشمول و در تحت ربوبيت او نباشد ، و همين خداى تعالى است كه مىفرمايد : آيا كسى را سراغ دارى كه متصف به ربوبيت باشد تا نام « رب » شايسته او بوده و در نتيجه تو از پروردگارت روى گردانيده متوجه او شوى و او را بپرستى ؟ .