معنايش اين است كه خدا خير نازل كرده ، چون قرآنى نازل كرده كه متضمن معارف و شرايعى است كه در اخذ آن ، خير دنيا و آخرت است ، و در اينكه گفتند : « خيرا » ، اعتراف به دو چيز است : يكى اينكه : قرآن كريم از طرف خداى عالم نازل شده است ، و دوم اينكه : متضمن سعادت دنيا و آخرت بشر است . و ضمن اين اعتراف به مخالفين خود ( مستكبرين ) كه آن را اساطير خوانده بودند پاسخ دادهاند . و اگر كلمه « خير » مرفوع ، نازل مىشد ، ديگر اين نكات را افاده نمىكرد ، يعنى اعتراف به نزول از ناحيه خدا نمىبود .
هم چنان كه اگر كفار در پاسخ همين سؤال مىگفتند : * ( « أَساطِيرُ الأَوَّلِينَ » ) * ، و اساطير را با فتح مىگفتند ، - بطورى كه گفته شده « 1 » - اعترافى بود از ايشان به اينكه قرآن از ناحيه خدا نازل شده است .
* ( « لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هذِه الدُّنْيا حَسَنَةٌ وَلَدارُ الآخِرَةِ خَيْرٌ » ) * - از ظاهر سياق بر مىآيد كه اين جمله بيان براى جوابى است كه دادند و گفتند : « خيرا » حال آيا اين بيان از خود مسئولين و تتمه پاسخ ايشان است ، و يا بيانى است از خداى تعالى ؟ ظاهر اينكه مىفرمايد :
* ( « وَلَنِعْمَ دارُ الْمُتَّقِينَ جَنَّاتُ عَدْنٍ . . . » ) * ، اين است كه كلام خداى تعالى باشد ، كه گويا خواسته است ، جواب متقين را شرح دهد و وجه خيريت قرآن را بيان نمايد ، چون در دوران امر ميان اينكه كلام مذكور از رب باشد يا از مربوبين ، به كلام رب شبيه تر است تا كلام مربوبين ، آن هم مربوبينى كه خدا به صفت تقوايشان ستوده ، زيرا مردم با تقوا چنين جرأتى به خود نمىدهند كه سرنوشت خود را جنات عدن تعيين كنند .
و مراد از « حسنه » پاداش نيكو است ، آرى مردم با تقوا بخاطر احسانى كه مىكنند ، به دستورات قرآن عمل مىنمايند ، مجتمع صالحى تشكيل مىدهند ، كه حاكم در آن عدل و احسان و زندگى طيب است ، زندگىاى كه بر اساس رشد و سعادت استوار است ، در نتيجه خودشان هم از دنياى خوشى برخوردار مىشوند ، به دليل اينكه فرمود : * ( « فِي هذِه الدُّنْيا » ) * ، و معلوم است كه زندگى آخرت براى چنين مردمى از دنيايشان بهتر است ، چون خوشى آن زوال ناپذير است و نعمتش آميخته با نقمت و كامش متعقب به ناكامى نيست .
و معناى آيه اين است كه : به متقين از مردم با ايمان گفته مىشود : پروردگارتان چه نازل كرده و آنچه نازل كرده بود چگونه بود ؟ گفتند : خير بود ، زيرا براى مردمى كه احسان مىكنند - يعنى به دستورات آن كتاب عمل مىكنند ، و اين تعبير براى اشاره به اين
هامش
( 1 ) تفسير ابو الفتوح رازى ، ج 7 ، ص 100 .