به معناى مخاصمه و دشمنى و اختلاف كسى است كه نبايد اختلاف كند و بايد دوستى و اتفاق بنمايد ، پس مشاقه مشركين در شركاءشان به معناى اختلاف آنان با اهل توحيد است با اينكه امت واحدى هستند كه خدا همگيشان را بر فطرت توحيد و دين حق خلق كرده و اين مشاقه كنندگان با مؤمنين ، مخاصمه مىكنند و خود را از ايشان جدا مىسازند . و معناى آيه اين است كه خداى سبحان به زودى در روز قيامت ايشان را به عذاب شرم آور مبتلا نموده ، از ايشان مىپرسد : پس كجايند آن شريكان من كه بر سر آنها با اهل حق دشمنى مىكرديد و در دين فطرت اختلاف مىانداختيد ؟
* ( « قالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ إِنَّ الْخِزْيَ الْيَوْمَ وَالسُّوءَ عَلَى الْكافِرِينَ » ) * .
بطورى كه از سياق بر مىآيد مقصود از « خزى » ، ذلت موقف و بدى عذاب است ، و اينها كه خدا به داشتن علم توصيفشان كرده و خبر داده كه در قيامت چنين و چنان مىگويند همان كسانيند كه به وحدانيت خدا علم يافته و حقيقت توحيد بر ايشان مكشوف گشته است ، زيرا علمى كه با سياق آيه بسازد اين علم است ، چون در مقابل خطاى مشركين قرار گرفته و خطاى مشركين همان است كه انكشاف آن را در قيامت نقل نموده كه براى ايشان معلوم مىشود كه آنچه در دنيا مىپرستيدند جز اسمايى كه خود نهاده بودند و جز سرابى كه خود آب پنداشته بودند نبوده است .
بعلاوه ، آيات ديگر قرآنى نيز اين معنا را تاييد مىكند ، زيرا در آيه مورد بحث فرموده : روز قيامت كسانى كه علم دارند چنين و چنان مىگويند . و در وصف آن روز مىفرمايد : « لا يَتَكَلَّمُونَ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَه الرَّحْمنُ وَقالَ صَواباً » « 1 » و معلوم است كه تنها كسى صواب مىگويد كه از خطاء و لغو و باطل محفوظ باشد ، و هرگز از باطل در سخن محفوظ نمىشود مگر آنكه در عملش نيز از باطل محفوظ باشد ، پس بايد كسانى باشند كه جز حق نمىبينند و جز حق ، عمل نمىكنند و جز به حق ، لب نمىگشايند .
اگر بگويى بنا به گفته تو مقصود از * ( « الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ » ) * تنها اهل عصمت مىباشند و حال آنكه اين تعبير در قرآن كريم در باره غير معصومين هم آمده و از آن جمله فرموده :
« وَقالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَيْلَكُمْ ثَوابُ اللَّه خَيْرٌ » « 2 » و نيز فرموده :
هامش
( 1 ) روزى است كه جز كسى كه ( خداى ) رحمن اذنش دهد و صواب بگويد ، سخن نخواهد گفت . سوره نبا ، آيه 38 .
( 2 ) صاحبان مقام علم و معرفت گفتند : واى بر شما ، ثواب خداوند بهتر است . سوره قصص ، آيه 80 .