ظلم است ، در مقابل مستكبرين ، كه ايشان را به ظلم در حال مرگ توصيف كرده ، و فرموده :
* ( « الَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِكَةُ ظالِمِي أَنْفُسِهِمْ » ) * .
و معناى آيه چنين مىشود : متقين كسانى هستند كه ملائكه آنان را قبض روح مىكنند ، در حالى كه از خبث ظلم - شرك و معاصى - عاريند ، و به ايشان مىگويند سلام عليكم - كه تامين قولى آنان است به ايشان - به بهشت وارد شويد به پاداش آنچه مىكرديد ، و با اين سخن ايشان را بسوى بهشت راهنمايى مىكنند .
پس اين آيه همانطور كه ملاحظه مىفرماييد متقين را به پاكى و تخلص از آلودگى به ظلم توصيف نموده ، و به ايشان وعده امنيت و راهنمايى بسوى بهشت مىدهد ، پس در نتيجه برگشت معنايش به اين آيه است كه مىفرمايد : « الَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يَلْبِسُوا إِيمانَهُمْ بِظُلْمٍ أُولئِكَ لَهُمُ الأَمْنُ وَهُمْ مُهْتَدُونَ » « 1 » .
بعضى « 2 » از مفسرين گفتهاند : مراد از طيب ، در آيه شريفه پاكى از پليدى شرك است . بعضى « 3 » ديگر به پاكى گفتار و كردار تفسيرش كردهاند . ولى اكثر مفسرين « 4 » بر آنند كه به طهارت از آلودگى گناهان تفسيرش كنند ، و تو خواننده عزيز با دقت در آنچه گذرانديم مىفهمى كه هيچ يك از اين تفسيرها خالى از مسامحه و سهلانگارى نيست .
« هلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمُ الْمَلائِكَةُ أَوْ يَأْتِيَ أَمْرُ رَبِّكَ كَذلِكَ فَعَلَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ . . . » .
در اينجا به داستان مستكبرين از مشركين برگشته پاره اى از اقوال و افعالشان را ذكر نموده و وضعشان را با طاغيان از امتهاى گذشته و مال امر آنان مقايسه مىكند .
« هلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمُ الْمَلائِكَةُ أَوْ يَأْتِيَ أَمْرُ رَبِّكَ » - سياق آيه و مخصوصا داستان عذابى كه در آيه بعدى آن است ظهور در اين دارد كه آيه در مقام تهديد است ، و بنا بر اين ، مراد از « آمدن ملائكه » ، نازل شدن آنان براى عذاب استيصال و خانمان برانداز است ، و خلاصه در مقام بيان مطلبى است كه امثال آيه
هامش
( 1 ) كسانى كه ايمان آوردند و ايمان خود راى مشوب به ظلم نكردند ، چنان كسانى داراى امنيت و راه يافتگانند . سوره انعام ، آيه 82 .
( 2 ) تفسير روح المعانى ، ج 14 ، ص 133 ، به نقل از ابو معاذ .
( 3 ) تفسير روح المعانى ، ج 14 ، ص 133 ، به نقل از مجاهد .
( 4 ) تفسير مجمع البيان ، ج 6 ، ص 358 و تفسير كشاف ، ج 2 ، ص 603 و تفسير امام فخر رازى ، ج 20 ، ص 25 .