گفتند ديگر مطمئن باشيد كه عذابى نخواهد آمد ، آن گاه آيه « وَلَئِنْ أَخَّرْنا عَنْهُمُ الْعَذابَ إِلى أُمَّةٍ مَعْدُودَةٍ . . . » نازل شد . « 1 »
مؤلف : اين روايت دلالت مىكند بر اينكه قبل از هجرت هم در ميان مسلمانان عده اى منافق بودهاند هم چنان كه روايت ديگرى نيز شاهد اين معنا است .
و در همان كتاب است كه ابن ابى حاتم و طبرانى و ابن مردويه و حاكم ( وى حديث را صحيح دانسته ) از عقبة ابن عامر روايت كردهاند كه گفت : رسول خدا ( ص ) فرمود : قبل از آمدن قيامت ابر سياهى از طرف مغرب مانند سپر به شما روى مىآورد و در آسمان بطور دائم بالا مىرود تا تمامى صفحه آسمان را بپوشاند آن گاه منادى ندا مىكند : يا ايها الناس ! مردم به يكديگر متوجه مىشوند كه من چنين صدايى شنيدم ، شما هم شنيديد ؟ بعضى مىگويند آرى شنيدم ، بعضى ديگر شك مىكنند تا آنكه بار ديگر منادى ندا مىكند : يا ايها الناس ! باز از يكديگر مىپرسند ، آيا چنين صدايى شنيديد ؟
مىگويند : آرى ، آن گاه ندا مىرسد : « ايها الناس * ( أَتى أَمْرُ اللَّه فَلا تَسْتَعْجِلُوه ) * » .
رسول خدا ( ص ) اضافه كردند پس به آن خدايى كه جانم به دست او است اينقدر مهلت نمىدهد كه دو نفر بزاز كه پارچه را باز كردهاند ، تا كنند و يا مردى كه حوض را پر مىكند ، از آن به كسى يا حيوانى آب دهد ، و يا مردى كه شتر خود را مىدوشد ، از شيرش بياشامد و يا هر كس ديگر كه سرگرم كار خويش است از كار دست بكشد « 2 » .
مؤلف : بعضى از علماء خواستهاند از اين روايات سه گانه - كه در معناى اين روايات ، روايات ديگرى نيز هست - بفهمند كه مراد از « آمدن امر ، » آمدن روز قيامت است ، و ليكن روايات چنين دلالتى ندارد .
اما روايت اول ، براى اينكه صرف اضطراب دليل نمىشود بر اينكه آن مردم از جمله مورد بحث ، آمدن قيامت را فهميده باشند ، زيرا اينقدر هست كه امر خدا هر چه باشد چيزى است كه بندگان او را به انديشه وا مىدارد كه حجتى در فهمشان نيست و شبهه هم مفهوميه نيست تا مرجع در آن ، عرف كه اهل لسانند ، بوده باشد علاوه بر اين روايت هم خالى از اشكال نيست ، براى اينكه خداى سبحان ، استعجال به آمدن قيامت را از صفات كفار خوانده و آنان را بر اين عمل مذمت ، و مؤمنين را از آن برى دانسته و فرموده :
هامش
( 1 و 2 ) الدر المنثور ، ج 4 ، ص 110 .